Romancieri nga Tanzania, Abdulrazak Gurnah u shpreh se ndihej “i befasuar dhe i përulur” kur fitoi Çmimin Nobel për Letërsi të vitit 2021. Akademia Suedeze e vlerësoi Gurnah për “depërtimin e tij pa kompromis dhe të dhembshur në efektet e kolonializmit”.
Çmimi jepet nga Akademia Suedeze dhe vlen 10 milionë krona suedeze (1.14 milion dollarë) Gurnah, 73 vjeç, është autor i 10 romaneve, përfshirë Parajsa dhe Shkretëtira. Ai tha se ishte tejet mirënjohës për akademinë, duke shtuar më tej se : “ishte thjesht e mrekullueshme. Një çmim i madh, plus një listë kaq e madhe me shkrimtarë të mrekullueshëm – dhe unë e fitova atë. “Ishte një surprizë e madhe, aq sa më duhej të prisja derisa ta dëgjoja të shpallej para se ta besoja.”
‘Përkushtim ndaj së vërtetës’
“Paradise”, (Parajsa) i botuar në 1994, tregon historinë e një djali që u rrit në Tanzani në fillim të shekullit të 20 -të dhe u nominua për Çmimin Booker, duke shënuar përparimin e tij si romancier.
“Përkushtimi i Abdulrazak Gurnah ndaj së vërtetës dhe neveria ndaj thjeshtimit janë të habitshme,” tha Komiteti Nobel për Letërsinë në një deklaratë. “Romanet e tij tërhiqen nga përshkrimet stereotipike dhe na hapin shikimin drejt një Afrike Lindore të larmishme kulturore, të panjohur për shumë në pjesë të tjera të botës.” “Personazhet e gjejnë veten në një ndërprerje midis kulturave dhe kontinenteve, midis një jete të shkuar dhe një jetë në zhvillim; është një gjendje e pasigurt që nuk mund të zgjidhet kurrë.” I lindur në Zanzibar në vitin 1948, Gurnah mbërriti në Angli si refugjat në fund të viteve 1960. Ai ishte Profesor i Letërsisë Angleze dhe Postkoloniale në Universitetin e Kent, Canterbury, peofesion që e ushtroi deri në daljen në pension.
Gurnah është autori i parë afrikan me ngjyrë që ka fituar çmimin që nga Wole Soyinka në 1986. Ai tha se çmimi i tij nënkupton çështje të tilla si kriza e refugjatëve dhe kolonializmi, të cilat ai i ka përjetuar.
“Këto janë gjëra që janë me ne çdo ditë. Njerëzit po vdesin, njerëzit po lëndohen në të gjithë botën – ne duhet t’i trajtojmë këto çështje në mënyrën më të mirë,” tha ai.
“Mëse e dhunshme”
“Unë erdha në Angli kur këto fjalë, të tilla si azilkërkues, nuk ishin të njëjta plotësisht si sot. Sot shumë njerëz po luftojnë dhe po arratisen nga shtetet terroriste. “Bota është shumë më e dhunshme sesa ishte në vitet 1960, kështu tani që ka presion më të madh mbi vendet që janë të sigurta, ato tërheqin në mënyrë të pashmangshme më shumë njerëz.”
Në një intervistë në 2016, i pyetur nëse do ta quante veten “autor i letërsisë postkoloniale dhe/ose botërore”, Gurnah u përgjigj: “Unë nuk do të përdor asnjë nga ato fjalë. Unë nuk do ta quaja veten një shkrimtar të çfarëdo lloji.”
“Në fakt, nuk jam i sigurt nëse do ta quaja veten ndryshe nga emri që kam. Unë ndoshta do të thosha ‘jo’.
Pikërisht sepse nuk dua që ajo pjesë e imja të ketë një emër reduktues.
Çmimet Nobel, të cilat janë dhënë që nga viti 1901, njohin arritjet në letërsi, shkencë, paqe dhe së fundmi ekonomi.
Fituesit e mëparshëm kanë përfshirë romancierë si Ernest Hemingway, Gabriel Garcia Marquez dhe Toni Morrison, poetë si Pablo Neruda, Joseph Brodsky dhe Rabindranath Tagore, dhe dramaturgë përfshirë Harold Pinter dhe Eugene O’Neill. Çmimi i vitit të kaluar u fitua nga poetja amerikane Louise Gluck.