Nga Elton Metaj
Në San Françisko, 80 vjet më parë, 50 shtete do të mblidheshin për t’i dhënë jetë një organizate të fokusuar te liria, prosperiteti dhe të drejtat e njeriut. E miratuar më 26 qershor 1945, Karta e Kombeve të Bashkuara do të hynte në fuqi katër muaj më vonë dhe do të ishte një dritë shprese për botën e sapodalë nga lufta.
Shtetet themeluese ranë dakord se Organizata e Kombeve të Bashkuara do të kishte një fushë të gjerë veprimi për shkak të karakterit të saj ndërkombëtar dhe fuqive që i jepeshin në Kartë, e cila qëndron e depozituar në arkivat amerikane. Kjo Kartë konsiderohet si një traktat ndërkombëtar dhe instrument i ligjit ndërkombëtar. Ajo kodifikon principet kryesore të marrëdhënieve ndërkombëtare, nga sovraniteti i njëjtë për të gjithë shtetet, deri te ndalimi i përdorimit të forcës në marrëdhënie ndërkombëtare.
Ndër vite e dekada, roli dhe kontributi i organizatës, me seli në Pallatin e Qelqtë në Nju-Jork, ka qenë tejet pozitv në garantimin e rendit botëror, mirëfunksionimin e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe zgjidhjen e krizave anembanë globit. Por zhvillimet e dekadave të fundit kanë nxjerrë në pah edhe një organizatë të mbingarkuar me burokraci dhe që e ka gjjthnjë e më të vështirë të marrë vendime.
Pa shkuar shumë thellë në histori, rastet e fundit me konfliktin Izrael-Palestinë, luftën Rusi-Ukrainë dhe së fundmi angazhimin ushtrak kundër Iranit, tregojnë se Këshilli i Sigurimit apo Asambleja e Përgjithshme e OKB-së janë kthyer më shumë në zyra ankesash, ku ndonjë ambasador i zoti i bën të tjerët të preken e të qajnë, se sa në vendet ku gjendet zgjidhje e merren vendime për fatet e botës. Sistemi i vetos, i konceptuar të shërbente me pozitivitet për 5 shtetet më të mëdha, tashmë po shërben gjithnjë e më tepër si një mundësi që kryesisht Kina e Rusia të frenojnë vendimmarrje të rëndësishme në Këshillin e Sigurimit.
Ndaj reforma e kërkuar e OKB-së nuk është ndonjë risi, as ndoshta zgjidhja e artë për organizatën 80-vjeçare, të cilës “i dridhen duart” dhe ka shfaqur “shenjat e para të demencës”. Ai që i mungon Pallatit të Qelqtë është guximi për t’u reformuar, për të pranuar se koha e politikave dhe mjeteve klasike diplomatike ka përfunduar dhe gjithnjë e më pak përputhet me realitetin.
Mbi të gjitha, OKB-së duket se i mungojnë diplomatët me staturë të rëndë, që do ta çonin drejt bregut një anije të lënë në mes të detit. Kombet e Bashkuara nuk mund të jenë vendi për një pensionim luksoz, siç po e trajtojnë disa nga shtetet kryesore europiane, por tryeza ku dialogu nxitet e merr jetë për të kërkuar paqe dhe respektim të të drejtave të njeriut.
Për këto arsye, mënyra se si OKB i shpenzon sot ditët e saj është me fare pak vlerë, duke na vënë para dilemës së madhe: A i duhet globit me kaq shumë halle, Organizata e Kombeve të Bashkuara?! A duhet t’i urojmë OKB-së sot 80-vjetorin e krijimit apo duhet të kemi guximin të pranojmë “vdekjen” e saj?! Për të patur një përgjigje ka mbetur shumë pak kohë dhe dikush në Nju-Jork duhet të rrijë zgjuar ditë e natë. Deri atëherë, gëzuar ditëlindjen OKB e plakur dhe e lodhur, që shkon me nxitim drejt pushimit në paqe!