Thirrjet e Donald Trump për revolucion në Iran ndezën pritshmëri të mëdha, por politika lëviz më shpejt se historia. “Rënia e Republikës Islamike nuk është çështje dëshire, por skenarësh konkretë” shkruan “Corriere della Sera”, që në analizën e saj vlerëson se deri tani ekzistojnë tre skenarë dhe secili prej tyre ka pasoja të rënda.
Skenari i parë është revolucioni popullor, i ngjashëm me modelin francez. Rrëzimi i dhunshëm i regjimit do të shoqërohej me gjykata revolucionare, spastrime dhe përplasje mes fituesve. Përvoja e vitit 1979 dhe lufta në Siri tregojnë se kjo rrugë hap cikle gjakderdhjeje dhe destabilizimi rajonal. Në një Iran me 90 milionë banorë dhe ekonomi të kontrolluar nga elitat fetare e ushtarake, një “terror revolucionar” do të ishte shkatërrues.
Skenari i dytë lidhet me opozitën në mërgim, veçanërisht me djalin e Shahut. Por mungesa e strukturave brenda vendit, e një lidershipi të organizuar dhe e kontrollit të institucioneve e bën këtë alternativë të brishtë. Protestat kanë qenë të shpeshta, por pa drejtim dhe pa një forcë që të marrë pushtetin real.
Skenari i tretë, më pak ideologjik por më realist, është një grusht shteti ushtarak. Një tranzicion nga brenda aparatit të sigurisë do të shmangte kaosin, do të ruante shtetin funksional dhe do të garantonte stabilitetin minimal. Çmimi do të ishte ngrirja e ndryshimeve demokratike, por historia tregon se kjo rrugë shpesh ndalon shkatërrimin total.
Rënia e regjimeve nuk sjell automatikisht liri. Në Iran, dilema nuk është vetëm si përfundojnë ajatollahët, por çfarë vjen pas tyre. Dhe kjo mbetet pyetja më e rrezikshme.