Dëbimi dhe transferimi me forcë i fëmijëve ukrainas drejt Rusisë përbën krim kundër njerëzimit dhe krim lufte, thuhet në një raport të ri të Organizata e Kombeve të Bashkuara.
Raporti i Komisioni i Pavarur Ndërkombëtar i Hetimit për Ukrainën thekson se autoritetet ruse, “në nivelet më të larta”, kanë dëbuar mijëra fëmijë nga zonat e pushtuara të Ukrainës.
Sipas dokumentit, përfshirja e drejtpërdrejtë e presidentit rus Vladimir Putin ka qenë “e dukshme që nga fillimi”.
Autoritetet ukrainase deklarojnë se pothuajse 20 mijë fëmijë janë dërguar në mënyrë të paligjshme në Rusi dhe në Bjellorusia. Ndërkohë, Komisioni i OKB-së ka identifikuar deri më tani 1 mijë e 205 raste të fëmijëve të marrë nga territoret ukrainase nga Moska gjatë vitit 2022.
Raporti thekson se rreth 80% e këtyre fëmijëve ende nuk janë kthyer, ndërsa shumë prindër apo kujdestarë vazhdojnë të mos dinë vendndodhjen e tyre.
Sipas OKB-së, kjo situatë përbën zhdukje të detyruar dhe vonesë të pajustifikuar në riatdhesim, veprime që klasifikohen përkatësisht si krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Shumica e fëmijëve të përmendur në raport jetonin në të ashtuquajturat “Republika Popullore” të Donjeck dhe Luhansk, rajone të Ukrainës mbi të cilat Moska pretendon në mënyrë të paligjshme kontroll.
Sipas raportit, pak para nisjes së pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës, Rusia i evakuoi këta fëmijë drejt territorit të saj, duke pretenduar se ata rrezikoheshin nga një sulm i afërt nga Ukraina. Më pas, fëmijët u vendosën në familje ose institucione dhe u pajisën me shtetësi ruse.
Moska i ka hedhur poshtë vazhdimisht akuzat për largim me forcë të fëmijëve nga territori ukrainas.
Presidenti rus Vladimir Putin ka deklaruar më herët se historia e “rrëmbimit të fëmijëve” ishte “e ekzagjeruar”, duke këmbëngulur se ata ishin “shpëtuar” nga zona e luftës. Ai gjithashtu ka theksuar se nuk kishte “asnjë problem” për kthimin e tyre në atdhe.
Megjithatë, Kiev ka kundërshtuar këto pretendime dhe raporti i OKB-së thekson se shumë fëmijë janë përballur me vështirësi të mëdha për t’u kthyer në Ukrainë.
Sipas raportit, largimi i detyruar dhe ndërprerja e lidhjeve me atdheun, së bashku me një “mjedis detyrues” në Rusi, kanë shkaktuar shqetësim të thellë psikologjik tek fëmijët.
Fëmijët që arrijnë të kthehen shpesh vuajnë nga trauma, ankth dhe frikë nga braktisja. Në disa raste, raporti përmend trajtime të ashpra në institucionet ruse. Një fëmije në një jetimore ruse i ishte thënë nga stafi se vendi i tij, Ukraina, “nuk ekziston më, gjithçka është djegur dhe prindërit e tu ndoshta kanë vdekur”.
“Ende jam duke kërkuar vajzën time dhe kam shumë frikë se çfarë mund të mendojë ajo për mua dhe si po mbijeton në Rusi, ku shumë njerëz i urrejnë ukrainasit”, citohet të ketë thënë një nënë që nuk ka mundur ta gjejë fëmijën e saj.
Në vitin 2023, Gjykata Penale Ndërkombëtare lëshoi një urdhër arresti ndaj Vladimir Putin, duke e akuzuar atë dhe komisioneren ruse për të drejtat e fëmijëve Maria Lvova‑Belova për dëbimin e paligjshëm të fëmijëve ukrainas.
Në një intervistë, Lvova-Belova pranoi se kishte marrë në kujdestari një djalë 15-vjeçar nga qyteti ukrainas Mariupol, aktualisht nën kontrollin rus, duke thënë se ai ishte “riedukuar”, edhe pse “nuk donte të shkonte” në Rusi.
Autoritetet ukrainase thonë se deri tani kanë arritur të rikthejnë rreth 2 mijë fëmijë. Ndërkohë, raportohet se Zonja e Parë e SHBA-ve Melania Trump është përfshirë në përpjekjet për ribashkimin e disa fëmijëve me familjet e tyre. Vitin e kaluar ajo deklaroi se kishte një “kanal të hapur komunikimi” me Vladimir Putin, pasi ai i ishte përgjigjur një letre të saj lidhur me shqetësimin për viktimat e mitura të luftës Rusi-Ukrainë.
Lufta në Ukrainë vazhdon pa ndërprerje, pavarësisht disa raundeve bisedimesh mes delegacioneve negociuese të Moskës dhe Kievit, si dhe përfshirjes së fundit të një delegacioni amerikan.
Konflikti tashmë në vitin e tij të pestë ka shkaktuar mbi 15 mijë viktima civile, më shumë se 41 mijë të plagosur dhe rreth 3.7 milionë persona të zhvendosur.