Ky artikull është ekskluziv i Reuters – Emiratet e Bashkuara Arabe kanë rënë dakord të zhbllokojnë miliarda dollarë për Iranin, sipas katër burimeve, në një ndryshim taktik të qëndrimit pas javësh sulmesh iraniane ndaj këtij shteti të pasur arab të Gjirit gjatë luftës SHBA-Izrael me Republikën Islamike.
Lajmi për këtë lëvizje të Abu Dhabit, e cila sipas burimeve nuk ishte raportuar më parë, përkon me fazat përfundimtare të negociatave më të gjera mes Teheranit dhe Washingtonit për t’i dhënë fund konfliktit.
Sipas diplomatëve, këto bisedime mund të përfshijnë lirimin e dhjetëra miliarda dollarëve të të ardhurave iraniane nga nafta, të ngrira në banka të huaja si pasojë e sanksioneve amerikane.
Gjatë muajit të fundit, Emiratet, të cilat u goditën rëndë nga Irani në kulmin e luftës, nuk kanë përjetuar sulme të reja, ndërsa Irani ka përqendruar sulmet me raketa dhe dronë ndaj Kuvajtit dhe Bahreinit. Sulmi i fundit i njohur direkt i Iranit ndaj Emirateve ka ndodhur më shumë se një muaj më parë, më 4 maj, kur u godit porti Fujairah në Gjirin e Omanit.
Dy burime rajonale i thanë Reuters se Emiratet kanë pranuar të lirojnë gjithsej rreth 10 miliardë dollarë, nga të cilat më shumë se 3 miliardë tashmë janë transferuar.
Ndërkohë, dy burime të tjera të njohura me marrëveshjen thanë se shuma totale mund të shkojë deri në 20 miliardë dollarë, duke shtuar se kjo lëvizje është bërë në këmbim të ndalimit të sulmeve iraniane ndaj Emirateve. Një nga këto burime tha gjithashtu se një këst fillestar prej 3 miliardë dollarësh është vënë tashmë në dispozicion.
Reuters nuk ka mundur të verifikojë nëse këto fonde i përkasin vetë Emirateve apo janë para iraniane të ngrira në sistemin bankar të Emirateve ose diku tjetër. Ministria e Jashtme e Emirateve ka lëshuar një deklaratë të shtunën në mëngjes, 13 qershor, duke i mohuar kategorikisht këto raportime, përfshirë pretendimet për 3 miliardë dollarë të transferuar.
Në deklaratë thuhej se këto akuza janë “plotësisht të pavërteta dhe të pabazuara”, duke theksuar se asnjë fond iranian i ngrirë nuk është liruar, transferuar apo lehtësuar përmes Emirateve.
Nu u dhanë detaje të tjera…
Më herët, kur u pyet nga Reuters për këtë çështje, një zyrtar i Emirateve tha se vendi po përpiqet të ulë tensionet dhe të nxisë paqe.
“Politika e jashtme e Emirateve udhëhiqet nga promovimi i deeskalimit dhe ulja e tensioneve në rajon, si dhe nga avancimi i paqes dhe stabilitetit afatgjatë”, tha zyrtari. “Emiratet mbështesin përpjekjet, përfshirë ato të Shteteve të Bashkuara, për të mbrojtur popujt e rajonit nga pasojat e konfliktit.”
Irani nuk ka sulmuar Emiratet direkt që prej 4 majit
Shtëpia e Bardhë nuk reagoi menjëherë ndaj kërkesës për koment.
Në Washington, zëvendëspresidenti JD Vance tha se fondet nuk do t’i jepen Iranit thjesht për të nënshkruar një marrëveshje me SHBA-të apo për të marrë pjesë në një takim, duke shtuar se çdo marrëveshje e mundshme është strukturuar në mënyrë që përfitimet ekonomike të shkojnë drejt Teheranit vetëm nëse ai përmbush detyrimet e tij. Autoritetet iraniane nuk reaguan menjëherë ndaj kërkesës së Reuters për koment.
Asnjë nga burimet e cituara nuk pranoi të identifikohej për shkak të ndjeshmërisë së çështjes.
Sipas burimeve, kjo marrëveshje sinjalizon një ndryshim të dukshëm nga armiqësia e hapur që ka karakterizuar marrëdhëniet Emirate-Iran gjatë pjesës më të madhe të luftës. Në atë periudhë, sulmet iraniane zbrazën hotelet e Dubait, detyruan disa emigrantë të largoheshin dhe tronditën imazhin e sigurisë që është thelbësor për pozicionin e vendit si qendër biznesi globale.
Një nga burimet tha se kjo lëvizje ofron një mënyrë për të ndihmuar në zgjidhjen e konfliktit mes SHBA-së dhe Iranit pa kaluar “vijat e kuqe” të asnjërës palë: Irani mund të pretendojë se ka siguruar kompensim për dëmet e luftës, Washingtoni mund të thotë se nuk ka paguar asgjë, ndërsa Abu Dhabi përfiton siguri dhe ruajtje të statusit të Dubait si qendër financiare, duke e paraqitur gjithçka si investim në rindërtimin e besimit rajonal.
Burimi tjetër tha se në këmbim të lirimit të fondeve, Irani do të ndalonte sulmet me raketa dhe dronë ndaj Emirateve dhe do të rifillonin marrëdhëniet bilaterale, përfshirë bashkëpunimin në inteligjencë dhe ekonomi.
Sipas tij, Irani u ka propozuar një marrëveshje të ngjashme të paktën dy vendeve të tjera të Gjirit.
Burimi i parë tha se bisedimet nisën disa javë më parë, por u përshpejtuan kur zyrtarë të Gardës Revolucionare iraniane vizituan Abu Dhab-in javën e kaluar dhe u takuan me Sheikh Tahnoun bin Zayed al Nahyan, këshilltar i sigurisë kombëtare dhe zëvendës sundimtar i Abu Dhabit, ku qëndruan në rezidencën e tij.
Pas kësaj vizite, zyrtarë të Emirateve udhëtuan në Teheran për të negociuar detajet e mekanizmit.
Pasuri të konsiderueshme iraniane në Dubai
Marrëveshja Emirate-Iran zhvillohet në një sfond financiar kompleks, që përfshin Dubain, qendrën kryesore tregtare të Emirateve dhe një nga arteriet më të rëndësishme ekonomike të Iranit.
Bankat e Dubait kanë mbajtur për vite depozita të konsiderueshme të lidhura me Iranin, të cilat janë bllokuar për shkak të sanksioneve amerikane që kontrollojnë sistemin global të dollarit dhe rrezikojnë çdo bankë të huaj që bashkëpunon me entitete iraniane të listuara në sanksione, duke e përjashtuar nga sistemi financiar amerikan.
Më 11 prill, një burim i lartë iranian tha se SHBA-të kishin rënë dakord për lirimin e aseteve iraniane të ngrira në Katar dhe banka të tjera të huaja, megjithëse një zyrtar amerikan e mohoi menjëherë këtë pretendim.
Ky burim, i cili nuk u identifikua për shkak të ndjeshmërisë së çështjes, tha se zhbllokimi i aseteve ishte “i lidhur drejtpërdrejt me garantimin e kalimit të sigurt në Ngushticën e Hormuzit”, një çështje kyçe në negociatat për t’i dhënë fund konfliktit.