Bashkimi Evropian ka hedhur një tjetër hap drejt ekonomisë qarkulluese, duke ndaluar shkatërrimin e rrobave, këpucëve dhe aksesorëve të pashitur nga kompanitë e mëdha të modës. Masat e reja, që hynë në fuqi më 20 korrik, synojnë të reduktojnë mbetjet tekstile dhe ndikimin e industrisë së modës në mjedis.
Vendimi është pjesë e Rregullores për Ekodizajnin e Produkteve të Qëndrueshme (Ecodesign for Sustainable Products Regulation – ESPR), e cila detyron kompanitë të ndryshojnë mënyrën se si menaxhojnë produktet që mbeten pa u shitur.
Çfarë ndryshon?
Rregullat e reja zbatohen për kompanitë me më shumë se 250 punonjës dhe qarkullim vjetor mbi 50 milionë euro. Në vend që të asgjësojnë stokun e pashitur, ato do të duhet të zgjedhin alternativa si:
- shitja me çmime të reduktuara;
- tregtimi në kanale alternative;
- dhurimi për organizata bamirëse;
- ripërdorimi ose riciklimi i produkteve.
Shkatërrimi i mallrave do të lejohet vetëm në raste të veçanta, kur produktet paraqesin rrezik për konsumatorët, janë të dëmtuara, të falsifikuara ose nuk pranohen nga organizatat bamirëse.
Kompanitë do të kenë gjithashtu detyrimin të publikojnë çdo vit të dhëna mbi produktet e asgjësuara dhe të ruajnë dokumentacionin për një periudhë pesëvjeçare. Nga viti 2030, këto kërkesa do të zbatohen edhe për ndërmarrjet e mesme.
Një industri me ndikim të madh në mjedis
Sipas Agjencisë Evropiane të Mjedisit (EEA), çdo vit 4 deri në 9% e produkteve tekstile të pashitura në Bashkimin Evropian përfundojnë të shkatërruara.
Problemi është përkeqësuar edhe nga rritja e tregtisë online. Një pjesë e konsiderueshme e artikujve të blerë në internet kthehen nga konsumatorët dhe, në shumë raste, nuk rikthehen më në treg.
Kjo praktikë gjeneron qindra mijëra ton mbetje tekstile çdo vit, ndërsa djegia ose depozitimi i tyre kontribuon në rritjen e ndotjes dhe emetimeve të gazeve serrë.
Sipas EEA-së, objektivi i Bashkimit Evropian është ta transformojë industrinë e tekstilit në një model të ekonomisë qarkulluese, ku produktet projektohen për të pasur jetëgjatësi më të madhe, të ripërdoren, të riparohen dhe të riciklohen, në vend që të përfundojnë si mbetje.
Reagimi i industrisë
Prej vitesh, kompanitë e modës kanë argumentuar se shkatërrimi i stokut të pashitur është shpesh më pak i kushtueshëm sesa magazinimi, riparimi apo shitja me çmime të ulëta.
Megjithatë, organizatat mjedisore e kanë përshëndetur vendimin, duke e cilësuar një hap të rëndësishëm në luftën kundër mbiprodhimit dhe modelit të konsumit të njohur si “fast fashion”.
Edhe Federata Gjermane e Tregtisë me Pakicë (HDE) vlerëson se ndryshimet do të sjellin përfitime për konsumatorët, pasi më shumë produkte pritet të dalin në treg me çmime të ulura, në outlete, tregje likuidimi apo platforma të shitjes së produkteve të përdorura.
Megjithatë, drejtori i HDE-së, Stefan Genth, paralajmëroi se zbatimi i rregullave nuk do të jetë gjithmonë i thjeshtë. Sipas tij, jo çdo produkt i pashitur mund të rishitet ose të dhurohet, për shkak të paketimit të dëmtuar, kostove të larta të transportit, mungesës së kërkesës në treg apo vlerës së ulët ekonomike të disa artikujve.