Shtretërit e lumenjve që ngjajnë me përrenj, asfalti i zbutur dhe fushat e thara janë aktualisht imazhet më mbresëlënëse të thatësirës në Evropën Qendrore dhe Juglindore.
Mungesa rekord e reshjeve në muajt e fundit dhe valët e nxehtësisë së verës kanë shkaktuar dëme serioze në ekonomi dhe infrastrukturë në të gjithë rajonin.
Në bujqësi, është tashmë e qartë se rendimentet, veçanërisht të misrit dhe lulediellit, do të jenë dukshëm nën mesataren.
Për shkak të temperaturave të larta, trafiku rrugor, hekurudhor dhe veçanërisht ai në lumenj po kufizohen përkohësisht.
Megjithatë, problemi më i madh në disa vende është kriza serioze në prodhimin e energjisë elektrike, e cila tashmë ka çuar në një ulje të prodhimit industrial. Shkaku kryesor është niveli historikisht i ulët i ujit të Danubit.
Hungaria dhe Rumania janë më të prekurat. Austria, Sllovakia, Serbia dhe Bullgaria gjithashtu po ndiejnë efektet e nivelit të ulët të ujit, por në një masë më të vogël.
Hungaria: Kriza më e rëndë energjetike në dekadat e fundit
Asnjë vend në rajon nuk është prekur aktualisht aq shumë nga thatësira dhe nxehtësia sa Hungaria. Për muaj të tërë, nuk ka pasur pothuajse asnjë shi në pjesë të mëdha të vendit. Të mërkurën, më 5 gusht 2026, Budapesti regjistroi 43 gradë Celsius, ndërsa temperaturat në të gjithë vendin tejkaluan 40 gradë në shumë vende.
Për shkak të niveleve rekord të ulëta të ujit në Danub, termocentrali bërthamor Paks në jug të Budapestitu detyrua të mbyllej pothuajse plotësisht.
Centrali nuk ka ujë të mjaftueshëm ftohës dhe temperatura e lumit është shumë e lartë. Aktualisht funksionon vetëm me rreth 12 përqind të kapacitetit të tij.
Nëse niveli i ujit në Danub vazhdon të bjerë, termocentrali mund të mbyllet plotësisht.
Për këtë arsye, qeveria hungareze u ka bërë thirrje konsumatorëve të mëdhenj të kursejnë energji elektrike për ditë të tëra.
Disa prodhues të mëdhenj, përfshirë Audi Győr, grupin petrokimik MOL dhe kompani të tjera, tashmë e kanë ulur prodhimin.
Kriza është veçanërisht serioze sepse përzierja e energjisë e Hungarisë është shumë e pafavorshme për situata të tilla.
Paks prodhon rreth gjysmën e energjisë elektrike të vendit dhe mbulon rreth një të tretën e konsumit të përgjithshëm. Përveç energjisë bërthamore, ka kapacitete të mëdha diellore, por mungojnë sisteme të ruajtjes së energjisë, termocentrale moderne me gaz dhe kapacitete të konsiderueshme të erës dhe hidroelektrike. Edhe kur Danubi të rritet përsëri, termocentrali nuk mund të rifillojë menjëherë funksionimin e plotë. Vënia në punë e reaktorëve kërkon kohë, kështu që Hungaria do të duhet të importojë energji elektrike të shtrenjtë për javët në vijim.
Rumania: Nxjerrja e shkëmbinjve
Rumaniapo përballet me një krizë të ngjashme, megjithëse më pak dramatike. Centrali bërthamor i Cernavodës, gjithashtu në Danub, prodhon rreth një të pestën e energjisë elektrike të vendit.
Javën e kaluar, një nga dy njësitë 700 megavatëshe u desh të mbyllej për shkak të niveleve të ulëta të ujit.
Autoritetet rumune madje kanë nxjerrë një shkëmb në jugperëndim të centralit për të rritur rrjedhën e ujit në degën lindore të Danubit ku ndodhet centrali. Dhjetëra ton shkëmb janë hedhur gjithashtu në lumë për të drejtuar më shumë ujë drejt centralit.
Rumania ka një përzierje relativisht të ekuilibruar të energjisë hidroelektrike, energjisë bërthamore, gazit, qymyrit dhe energjisë së erës. Megjithatë, pjesa e saj e lartë e energjisë hidroelektrike e bën atë shumë të ndjeshme ndaj thatësirave të zgjatura.
Disa centrale të mëdha industriale, përfshirë Dacia dhe Ford Romania, tashmë kanë ulur prodhimin. Qeveria ka njoftuar se mund të urdhërojë mbylljen e përkohshme të disa fabrikave si mjet i fundit. Rumania konsiderohet si një nga vendet evropiane më të prekura nga thatësirat.
Serbia: Përzierje e pafavorshme e energjisë
Serbia gjithashtu është prekur shumë nga thatësira dhe niveli i ulët i ujit në Danub. Rreth 65 përqind e energjisë elektrike gjenerohet nga qymyri dhe rreth 25 përqind nga hidrocentralet.
Megjithatë, hidrocentralet e Gjerdap aktualisht prodhojnë vetëm një pjesë të sasisë së tyre të zakonshme të energjisë elektrike.
Termocentralet Kostolac A dhe B, në lindje të Beogradit, të cilat përdorin ujin nga Danubi për ftohje, gjithashtu kanë pasur nevojë të ulin prodhimin.
Një problem shtesë është fakti se Danubi është një korridor i rëndësishëm transporti për qymyrin dhe produktet petrokimike. Për shkak të nivelit të ulët të ujit, anijet e mallrave mund të transportojnë vetëm një pjesë të ngarkesës së tyre të zakonshme.
Megjithatë, kriza ende nuk ka arritur nivelin në të cilin komplekset e mëdha industriale do të duhej të ndalonin prodhimin.
Sllovakia dhe Austria më pak të prekura
Në Sllovaki, rreth 60 përqind e energjisë elektrike vjen nga termocentralet bërthamore dhe rreth 20 përqind nga hidrocentralet.
Ndryshe nga Hungaria dhe Rumania, termocentralet bërthamore sllovake Bohunice dhe Mohovce përdorin kulla ftohëse në vend të sistemeve të ftohjes me rrjedhje. Si rezultat, ato përdorin më pak ujë dhe janë më pak të varura nga gjendja e lumenjve.
Hidrocentrali Gabcíkovo në Danub është i prekur nga nivelet e ulëta të ujit dhe vetëm një nga tetë turbinat e tij është aktualisht në funksion. Pavarësisht kësaj, prodhimi është vetëm 12 përqind më i ulët se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Deri më tani nuk ka pasur ndërprerje të mëdha të prodhimit industrial.
Situata është e ngjashme në Austri. Edhe pse vendi merr rreth 60 përqind të energjisë elektrike nga hidrocentralet, një pjesë e sistemit përbëhet nga hidrocentrale të magazinimit dhe të kthyeshme që përdorin furnizime të ruajtura me ujë. Falë kësaj, Austria është më pak e ndjeshme ndaj periudhave afatshkurtra të thatësirës.
Bullgaria: Avantazhi i magazinimit të madh të baterive
Ndryshe nga Rumania fqinje, Bullgaria ende nuk ka rënë në një krizë energjitike. Centrali bërthamor i Kozloduy, i cili prodhon deri në 40 përqind të energjisë elektrike të vendit dhe ndodhet gjithashtu në Danub, ka një sistem ftohjeje më të përshtatur ndaj niveleve të ulëta të ujit sesa termocentralet në Hungari dhe Rumani. Si rezultat, ai po funksionon me kapacitet pothuajse të plotë.
Në të njëjtën kohë, Bullgaria është shumë e varur nga energjia hidroelektrike dhe vitet e fundit ka investuar shumë në energjinë diellore dhe të erës.
Megjithatë, përparësia më e madhe e Bullgarisë është kapaciteti i saj i madh i ruajtjes së energjisë. Vendi ka një sistem baterish me një kapacitet total prej 3.4 gigavatësh dhe një kapacitet ruajtjeje prej 8.6 gigavat/orë.
Kjo përfaqëson deri në 16 përqind të kapacitetit të përgjithshëm të instaluar të gjenerimit të vendit, një nivel që asnjë vend tjetër në botë nuk e ka aktualisht.
Falë kësaj, Bullgaria mund të zbusë mungesat dhe ngarkesat maksimale pa pasur nevojë për importe të shtrenjta të energjisë elektrike. Në të njëjtën kohë, ajo po pozicionohet si një lider rajonal në zbatimin e teknologjive të reja të energjisë dhe si një qendër e rëndësishme për stabilizimin e rrjeteve të energjisë elektrike dhe çmimeve të energjisë elektrike në rajon. /DW/