Të vendosësh kufij nuk do të thotë të krijosh trauma. Përkundrazi, rregullat e qarta, vëmendja dhe qëndrueshmëria mund t’i ndihmojnë fëmijët të zhvillojnë vetëkontrollin, përgjegjësinë dhe pavarësinë. Sfida për prindërit është të gjejnë ekuilibrin mes dashurisë dhe kufijve.
Dramaturgu dhe shkrimtari britanik Oscar Wilde është shprehur se mënyra më e mirë për t’i bërë fëmijët të mirë është t’i bësh të lumtur. Por kjo nuk do të thotë t’u plotësohet çdo dëshirë apo t’u shmanget çdo zhgënjim. Në përpjekje për t’i mbrojtur fëmijët nga çdo vështirësi, disa prindër mund të përfundojnë duke u dorëzuar vazhdimisht kërkesave të tyre. Megjithatë, një qasje e tillë nuk i ndihmon domosdoshmërisht fëmijët të zhvillojnë aftësinë për të përballuar zhgënjimin, për të respektuar kufijtë apo për të kuptuar nevojat e të tjerëve.
Fëmijët kanë nevojë për dashuri dhe siguri, por gjithashtu kanë nevojë për rregulla të kuptueshme dhe kufij të qëndrueshëm. Këto nuk janë domosdoshmërisht burim traume. Përkundrazi, kur vendosen në mënyrë të përshtatshme dhe me respekt, mund t’u japin fëmijëve një ndjenjë stabiliteti dhe sigurie.
Si të dalloni një fëmijë të llastuar?
Sjelljet kapriçoze janë pjesë normale e zhvillimit të fëmijëve, veçanërisht në moshat e vogla. Megjithatë, kur disa sjellje përsëriten vazhdimisht dhe ndikojnë në marrëdhëniet me prindërit dhe të tjerët, mund të jetë e nevojshme që prindërit të rishikojnë mënyrën se si vendosin kufij. Një nga shenjat është vështirësia për të pranuar një “jo”.
Një fëmijë që është mësuar të marrë gjithmonë atë që kërkon mund ta ketë të vështirë të përballojë refuzimin ose të presë për diçka që dëshiron. Një tjetër shenjë mund të jenë shpërthimet e shpeshta të zemërimit kur dëshirat nuk plotësohen. Nëse një fëmijë mëson se të bërtiturat, të qarat ose sjelljet sfiduese i sigurojnë atë që kërkon, ekziston rreziku që këto sjellje të përsëriten. Mund të vërehet gjithashtu mungesa e kujdesit për sendet personale, vështirësia për të respektuar të tjerët, mungesa e durimit dhe një nevojë e vazhdueshme për diçka të re. Megjithatë, këto sjellje nuk duhen parë automatikisht si shenjë se një fëmijë është “i llastuar”, pasi ato mund të lidhen edhe me moshën dhe fazën normale të zhvillimit.
Kufijtë nuk janë traumë
Fëmijët do të përballen gjatë jetës me rregulla, kufizime dhe situata në të cilat nuk mund të marrin atë që duan. Prindërit nuk mund t’i mbrojnë nga çdo zhgënjim, por mund t’i ndihmojnë të mësojnë se si ta përballojnë atë. Për këtë arsye, vendosja e kufijve që në moshë të hershme mund të jetë e dobishme. Fëmija mëson gradualisht se ekzistojnë rregulla që vlejnë për të gjithë dhe se jo çdo dëshirë mund të plotësohet menjëherë.
Çelësi është mënyra se si vendosen këto kufij. Rregullat duhet të jenë të qarta, të përshtatshme me moshën dhe sa më të qëndrueshme. Një prind nuk ka nevojë të jetë i ashpër për të qenë i vendosur. Në vend të ndëshkimeve të vazhdueshme, prindërit mund të përdorin shpjegime të thjeshta dhe pasoja të përshtatshme për moshën. Fëmija duhet të kuptojë jo vetëm se çfarë nuk lejohet, por edhe pse ekziston një rregull i caktuar.
Shpërqendrimi mund të ndihmojë fëmijët e vegjël
Në moshat e vogla, shpërqendrimi mund të jetë një mënyrë praktike për të shmangur përshkallëzimin e një situate. Prindërit që e njohin mirë fëmijën e tyre mund të ndërhyjnë përpara se një tekë të kthehet në një shpërthim të madh emocional. Kjo nuk do të thotë se çdo kërkesë duhet shmangur apo se fëmija duhet të shpërqendrohet sa herë përballet me një kufi. Me kalimin e moshës, ai duhet të mësojë gradualisht edhe të tolerojë zhgënjimin dhe të përballet me emocionet e tij.
Përjashtimet nuk duhet të bëhen rregull
Në çdo familje mund të ketë raste kur rregullat zbuten. Një gjysh mund të jetë më tolerant, një ditë feste mund të ketë më shumë ëmbëlsira apo një situatë e veçantë mund të kërkojë më shumë fleksibilitet. Kjo nuk përbën domosdoshmërisht problem. E rëndësishme është që fëmija të kuptojë se bëhet fjalë për një përjashtim dhe jo për një rregull të përditshëm. Kur kufijtë ndryshojnë vazhdimisht, fëmija mund ta ketë më të vështirë të kuptojë se çfarë pritet prej tij. Konsistenca, nga ana tjetër, i jep atij një strukturë më të parashikueshme.
Ndonjëherë pas sjelljes fshihet nevoja për vëmendje
Jo çdo sjellje e vështirë lidhet me dëshirën për të marrë një lodër, ushqim apo privilegj. Në disa raste, fëmija mund të kërkojë thjesht vëmendje. Prindërit shpesh kanë shumë angazhime, por koha cilësore e kaluar me fëmijën mund të ketë rëndësi të madhe. Loja, bisedat dhe aktivitetet e përbashkëta i japin fëmijës ndjesinë se është i dëgjuar dhe i rëndësishëm. Për këtë arsye, përpara se të interpretohet një sjellje vetëm si “tekë”, mund të jetë e dobishme të merret parasysh edhe nevoja që fshihet pas saj.
Qëllimi nuk është fëmija perfekt
Rritja e një fëmije të sigurt dhe të pavarur nuk kërkon prindër perfektë. Kërkon qëndrueshmëri, durim dhe aftësinë për të vendosur kufij pa e privuar fëmijën nga dashuria dhe mbështetja. Fëmijët do të provojnë kufijtë, do të zemërohen, do të gabojnë dhe do të kërkojnë të negociojnë. Këto janë pjesë e procesit të rritjes. Detyra e prindit nuk është t’i eliminojë të gjitha vështirësitë nga jeta e fëmijës, por ta ndihmojë atë të zhvillojë gradualisht aftësinë për t’i përballuar ato.
Dashuria dhe kufijtë nuk janë të kundërta. Një fëmijë mund të ndihet i dashur dhe njëkohësisht të mësojë se jo çdo dëshirë mund të plotësohet. Pikërisht ky ekuilibër mund ta ndihmojë të rritet me më shumë vetëbesim, përgjegjësi dhe respekt për të tjerët.