Bizneset që prodhojnë, importojnë ose tregtojnë produkte të ambalazhuara mund të përballen me rregulla të reja për paketimin, etiketimin dhe menaxhimin e mbetjeve. Projektvendimi i propozuar nga Ministria e Mjedisit synon të kufizojë përdorimin e plastikës njëpërdorimëshe, të rrisë riciklimin dhe të përcaktojë përgjegjësi më të qarta për operatorët ekonomikë gjatë gjithë ciklit të jetës së ambalazheve.
Dokumenti është hedhur për konsultim publik dhe synon përafrimin e legjislacionit shqiptar me Rregulloren e Bashkimit Evropian për ambalazhet dhe mbetjet e tyre. Ndryshimet e propozuara prekin prodhuesit, importuesit, tregtarët, kompanitë e shpërndarjes, bizneset e shitjeve online dhe konsumatorët.
Një nga masat kryesore është ndalimi i prodhimit, importimit, shpërndarjes dhe përdorimit në pikat e shitjes të qeseve plastike mbajtëse me trashësi më të vogël se 70 mikronë, me përjashtim të qeseve shumë të lehta të përcaktuara në projektvendim. Ndalimi përfshin edhe qeset plastike oxo-degradueshme, pavarësisht trashësisë dhe përmasave të tyre.
Për qeset plastike me trashësi 70 mikronë ose më shumë parashikohen kushte të veçanta. Ato duhet të jenë të përshtatshme për përdorim të shumëfishtë, të kenë qëndrueshmëri të mjaftueshme dhe të shoqërohen me dokumentacion që vërteton përbërjen dhe karakteristikat e tyre. Informacioni mbi trashësinë, materialin dhe mundësinë e ripërdorimit duhet të jetë i dukshëm dhe i lexueshëm.
Këto qese nuk do të mund t’u ofrohen konsumatorëve falas. Çmimi i tyre duhet të afishohet veçmas dhe në mënyrë të dukshme në pikën e shitjes, si dhe të pasqyrohet më vete në dokumentin fiskal, kur kjo është teknikisht e mundur.
Për bizneset, kjo do të kërkojë rishikimin e furnizimeve dhe praktikave të përdorimit të qeseve, ndërsa konsumatorët pritet të orientohen më shumë drejt alternativave të ripërdorshme.
Kufizime për ambalazhet e tepërta dhe ndryshime për shitjet online
Projektvendimi synon të reduktojë paketimin e panevojshëm, duke kërkuar uljen e peshës dhe vëllimit të ambalazheve, pa cenuar sigurinë e produkteve. Në fokus janë shtresat e tepërta, paketimet e dyfishta që përdoren kryesisht për qëllime estetike ose marketingu, si dhe hapësirat e panevojshme brenda kutive.
Prodhuesit dhe operatorët ekonomikë do të duhet të marrin në konsideratë materiale që riciklohen më lehtë, përfshirë ambalazhet e përbëra nga një material i vetëm, kur kjo është e përshtatshme për produktin.
Dokumenti nxit gjithashtu përdorimin e arkave, kutive dhe paletave të kthyeshme për transportin e mallrave mes bizneseve.
Ndryshimet mund të prekin edhe kompanitë e shitjeve online, të cilat mund të duhet të rishikojnë kutitë dhe materialet e përdorura për dërgesat. Synimi është që ambalazhet të garantojnë mbrojtjen dhe transportin e produkteve pa krijuar mbetje të panevojshme.
Depozitë për shishet dhe ambalazhet e pijeve
Një tjetër masë e parashikuar është krijimi i një sistemi depozitë-rimbursimi për ambalazhet njëpërdorimëshe të pijeve.
Sipas projektvendimit, konsumatorët do të paguajnë një shumë depozite gjatë blerjes së produktit, e cila do t’u kthehet plotësisht pasi të dorëzojnë ambalazhin bosh në pikat e autorizuara të grumbullimit.
Sistemi synon të nxisë kthimin e shisheve dhe ambalazheve të tjera të përfshira në skemë, duke rritur sasinë e materialeve që grumbullohen veçmas dhe dërgohen për riciklim.
Për funksionimin e tij do të nevojiten pika kthimi, organizim logjistik dhe bashkëpunim mes prodhuesve, tregtarëve dhe operatorëve përgjegjës. Projektvendimi parashikon që sistemet e grumbullimit dhe rikuperimit të financohen nga subjektet prodhuese, në përputhje me parimin se ndotësi paguan.
Megjithatë, dokumenti nuk përcakton në pjesën e përgjithshme një shumë konkrete të depozitës që do të paguajë konsumatori për çdo ambalazh.
Prodhuesit do të mbajnë përgjegjësi edhe pas shitjes
Projektvendimi forcon parimin e përgjegjësisë së zgjeruar të prodhuesit. Subjektet që vendosin ambalazhe në treg do të duhet të organizojnë, individualisht ose përmes shoqërive përkatëse, sisteme për kthimin, grumbullimin e diferencuar dhe rikuperimin e mbetjeve.
Kjo nënkupton se përgjegjësia e biznesit nuk do të përfundojë me shitjen e produktit. Sipas skemës së propozuar, operatorët duhet të kontribuojnë në mbulimin e kostove të grumbullimit, transportit, klasifikimit dhe trajtimit të mbetjeve të ambalazheve.
Gjithashtu, parashikohet regjistrimi i subjekteve prodhuese përpara vendosjes së ambalazheve në treg, pajisja me një numër unik regjistrimi dhe raportimi elektronik i të dhënave për llojin, peshën dhe sasinë e ambalazheve.
Agjencia Kombëtare e Mjedisit do të ketë rol në administrimin dhe verifikimin e të dhënave, përfshirë monitorimin e objektivave të riciklimit dhe rikuperimit.
Për bizneset, këto kërkesa nënkuptojnë nevojën për dokumentacion më të plotë, identifikimin e materialeve të përdorura dhe planifikimin e kostove që lidhen me menaxhimin e mbetjeve.
Kodet QR dhe barkodet për gjurmueshmërinë e ambalazheve
Projektvendimi parashikon edhe kërkesa për gjurmueshmërinë e ambalazheve, përmes dokumentacionit teknik dhe sistemeve të identifikimit, ku përfshihen kodet QR dhe barkodet digjitale.
Qëllimi është të mundësohet identifikimi i materialit dhe origjinës së ambalazhit përgjatë zinxhirit të furnizimit, si dhe të verifikohet përputhshmëria me kërkesat e përcaktuara.
Ambalazhet duhet të plotësojnë gjithashtu standardet për sigurinë, higjienën dhe kufizimin e substancave të dëmshme. Për produktet ushqimore dhe kategoritë e tjera të ndjeshme ndaj kontaktit parashikohen kërkesa të posaçme.
Këto dispozita mund të kërkojnë përshtatje të proceseve të prodhimit, dokumentacionit dhe etiketimit, veçanërisht për kompanitë që importojnë produkte të ambalazhuara ose furnizojnë zinxhirë të mëdhenj tregtarë.
Objektiva për ambalazhet e ripërdorshme deri në vitin 2040
Dokumenti përmban edhe objektiva afatgjata për rritjen e përdorimit të ambalazheve të ripërdorshme dhe të materialeve plastike të ricikluara.
Për disa kategori ambalazhesh transporti, përfshirë paletat, kutitë dhe arkat, projektvendimi parashikon që të paktën 40% e tyre të jenë të ripërdorshme brenda një sistemi ripërdorimi. Synimi është që kjo përqindje të arrijë të paktën 70% nga 1 janari 2040. Për disa përdorime të transportit mes subjekteve të lidhura ose mes operatorëve ekonomikë në Shqipëri parashikohen kërkesa më të larta.
Për ambalazhet plastike përcaktohen gjithashtu nivele minimale të përmbajtjes së materialit të ricikluar, në varësi të kategorisë. Për shembull, për disa lloje ambalazhesh parashikohet që nga 1 janari 2040 të paktën 50% e përmbajtjes të jetë plastikë e ricikluar, ndërsa për kategori të tjera përcaktohen nivele të ndryshme.
Përmbushja e këtyre objektivave do të kërkojë planifikim afatgjatë nga prodhuesit dhe furnizuesit, si për zgjedhjen e materialeve, ashtu edhe për organizimin e zinxhirit të furnizimit dhe respektimin e kërkesave teknike.
Duke qenë se dokumenti është ende në fazën e konsultimit, masat e propozuara nuk duhen konsideruar automatikisht si rregulla tashmë në fuqi.