Shqipëria po tërheq nivele rekord të investimeve të huaja, e ndihmuar pjesërisht nga bumi i turizmit dhe përparimi drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Flukset e investimeve të huaja në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto (PBB) janë ndër më të lartat në Evropë.
Megjithatë, nevojiten reforma të mëtejshme për të tërhequr kapital në një gamë më të gjerë industrish me vlerë të shtuar më të lartë, ndërsa autoritetet synojnë diversifikimin e ekonomisë dhe rritjen e produktivitetit në periudhën afatgjatë.
“Shqipëria ka tërhequr flukse të konsiderueshme të investimeve të huaja direkte gjatë viteve të fundit, ndaj është e qartë se vendi perceptohet si një destinacion tërheqës për investime”, thotë Markus Wolff, menaxher projekti pranë Ekipit Ekonomik Gjerman në Shqipëri.
Investimet e huaja janë rritur për pesë vite radhazi, duke arritur nivelin rekord prej 1.64 miliardë eurosh në vitin 2025, sipas Bankës së Shqipërisë. Ndërkohë, të dhënat e Bankës Botërore tregojnë se investimet e huaja direkte përfaqësonin 6.1% të PBB-së së Shqipërisë në vitin 2025, një nivel dukshëm më i lartë se në shumicën e vendeve të tjera evropiane.
Tendenca rritëse ka vijuar edhe gjatë vitit 2026, me flukset e investimeve që u shtuan me 51% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë, duke arritur në 1.14 miliardë euro gjatë periudhës janar–qershor. Ky është niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë për gjashtëmujorin e parë.
Megjithatë, një pjesë gjithnjë e më e madhe e këtyre investimeve është përqendruar në sektorin e pasurive të paluajtshme.
Sipas Bankës së Shqipërisë, ky sektor përfaqësonte 53.3% të flukseve të investimeve të huaja direkte në gjysmën e parë të vitit 2026, me një vlerë prej 609.6 milionë eurosh. Për krahasim, pesha e tij ishte rreth 34% në vitin 2025 dhe 19% në vitin 2021.
“Pasuritë e paluajtshme dhe turizmi janë sektorë të rëndësishëm për Shqipërinë dhe kanë gjeneruar aktivitet të konsiderueshëm ekonomik. Pyetja është se si mund ta plotësojmë këtë rritje me më shumë investime që rrisin produktivitetin, sjellin teknologji dhe njohuri të specializuara, si dhe krijojnë vende pune që kërkojnë kualifikim”, thotë Marinela Jazoj, drejtoreshë ekzekutive e Shoqatës së Investitorëve të Huaj në Shqipëri (FIAA).
Sinjalet e para të diversifikimit
Megjithatë, edhe sektorë të tjerë vazhdojnë të tërheqin kapital të huaj, ndonëse në nivele shumë më të ulëta.
Aktivitetet financiare dhe të sigurimeve ishin përfituesit e dytë më të mëdhenj të investimeve të huaja direkte gjatë gjysmës së parë të vitit 2026, duke tërhequr 181 milionë euro, ose 15.8% të totalit.
Industria përpunuese tërhoqi 92 milionë euro, ndërsa sektori i informacionit dhe komunikimit 48 milionë euro, sipas Bankës së Shqipërisë.
Edhe pse këta sektorë mbeten shumë prapa pasurive të paluajtshme, ata mund të përfaqësojnë sinjalet e para të krijimit të një baze më të diversifikuar investimesh.
“Në perspektivë, ne shohim potencial të veçantë në industrinë përpunuese të avancuar dhe të orientuar drejt eksportit, energjinë e rinovueshme dhe teknologjitë e lidhura me energjinë, teknologjinë e informacionit dhe komunikimit (TIK), shërbimet digjitale, turizmin e qëndrueshëm, si dhe agrobiznesin dhe përpunimin ushqimor me vlerë të shtuar më të lartë”, thotë Laura Plaku, drejtoreshë ekzekutive e Agjencisë Shqiptare të Zhvillimit të Investimeve (AIDA).
Megjithatë, shfrytëzimi i këtij potenciali kërkon që Shqipëria të adresojë problemet e kahershme të mjedisit të biznesit.
“Shqipëria ka tashmë një regjim relativisht të hapur për investimet. Pengesat kryesore shpesh burojnë nga kufizimet institucionale”, thotë Wolff, duke përmendur pasigurinë ligjore për pronësinë mbi tokën, procedurat e ndërlikuara burokratike dhe kostot e larta të përmbushjes së detyrimeve tatimore.
Sipas tij, tërheqja e investimeve me vlerë të shtuar më të lartë kërkon gjithashtu forcimin e ekosistemeve industriale dhe të inovacionit.
Kjo përfshin një ofertë më të madhe të fuqisë punëtore me aftësi të specializuara, lidhje më të ngushta me furnizuesit vendas dhe institucionet kërkimore, si dhe zhvillimin e parqeve moderne industriale dhe teknologjike.
Nga potenciali te investimet konkrete
Investitorët që operojnë tashmë në Shqipëri japin një vlerësim të ngjashëm për problematikat e vendit.
Në vrojtimin e FIAA-s për mjedisin e biznesit në vitin 2025, investitorët e huaj e vlerësuan klimën e biznesit në Shqipëri me 45 pikë nga 100, nga 49 pikë një vit më parë.
Jazoj thotë se anëtarët e FIAA-s ngrenë vazhdimisht shqetësime lidhur me parashikueshmërinë e politikave tatimore dhe rregullatore, procedurat administrative, të drejtat e pronësisë, aksesin te punonjësit e kualifikuar dhe konkurrencën e ndershme.
“Këto nuk janë domosdoshmërisht probleme që kërkojnë që Shqipëria të vazhdojë të miratojë ligje të reja. Shumë shpesh, problemi qëndron te mënyra se si funksionojnë në praktikë ligjet dhe rregullat ekzistuese”, thotë ajo.
“Një kompani duhet të ketë sigurinë se të njëjtat rregulla do të zbatohen edhe nesër, se kontratat dhe të drejtat e pronësisë janë të mbrojtura dhe se institucionet do t’i trajtojnë bizneset në mënyrë të njëtrajtshme dhe transparente.”
Krahas reformave institucionale, Plaku nga AIDA mendon se Shqipëria duhet të shfrytëzojë më mirë potencialin e investitorëve që operojnë tashmë në vend.
“Ne po i kushtojmë gjithashtu më shumë rëndësi identifikimit dhe tërheqjes së investitorëve të synuar, si dhe mbështetjes së tyre pas realizimit të investimit”, thotë ajo.
AIDA shpreson se kjo qasje do të nxisë kompanitë e huaja ekzistuese të zgjerojnë aktivitetin dhe të forcojnë lidhjet me furnizuesit shqiptarë.
Standardet e Bashkimit Evropian
Ndërkohë, procesi i anëtarësimit në Bashkimin Europian ofron njëkohësisht një kuadër reformash dhe një mundësi për të rritur tërheqjen e Shqipërisë si destinacion investimesh, si dhe për të forcuar lidhjet e saj me rajonin.
Plaku thotë se reformat në kuadër të Planit të Rritjes së BE-së po e afrojnë Shqipërinë me standardet europiane.
“Kjo po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme për investitorët që synojnë ta përdorin Shqipërinë si bazë për të shërbyer jo vetëm tregun vendas, por edhe tregjet më të gjera evropiane dhe rajonale”, shprehet ajo.
Megjithatë, shndërrimi i këtyre mundësive në investime konkrete kërkon edhe mobilizim më të madh të kapitalit privat, sipas Alessandro de Concini, kreut të përfaqësisë së Bankës Evropiane të Investimeve (BEI) në Shqipëri.
“Shfrytëzimi i këtyre mundësive kërkon si kapital publik, ashtu edhe privat. Pikërisht këtu Grupi i BEI-së luan një rol nxitës”, thotë ai.
Institucioni përdor garanci, instrumente për ndarjen e rrezikut dhe linja kredie përmes bankave vendase, për t’u mundësuar bizneseve akses në financim afatgjatë.
“Ne ndihmojmë gjithashtu në krijimin e një portofoli projektesh të realizueshme financiarisht, të afta për të tërhequr investitorë të tjerë”, shton de Concini.
Përtej projekteve të mëdha të investimeve, sipas tij, forcimi i integrimit të Shqipërisë në zinxhirët europianë dhe rajonalë të vlerës mund të krijojë mundësi të reja për bizneset vendase.
“Kjo është veçanërisht e rëndësishme për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, bizneset e reja inovative (start-up) dhe sektorin bujqësor, të cilët kanë potencial të konsiderueshëm rritjeje, por shpesh përballen me vështirësi në aksesin te financimi dhe tregjet.”
Në veri të Shqipërisë, BEI po ofron një kredi prej 50 milionë eurosh dhe asistencë teknike në kuadër të një programi prej 100 milionë eurosh për përmirësimin e rrugëve, rrjeteve të ujësjellësit dhe infrastrukturës turistike.
Institucioni pret që këto investime infrastrukturore të nxisin investime të mëtejshme private në rajon.
Përfitimet duhet të shtrihen në të gjithë ekonominë
Për Isilda Marën, studiuese pranë Institutit të Vjenës për Studime Ekonomike Ndërkombëtare (wiiw), përparësia është të sigurohet që rritja e investimeve të huaja të gjenerojë përfitime ekonomike më të gjera.
Ajo argumenton se Shqipëria ka nevojë për lidhje më të forta ndërmjet investitorëve të huaj dhe bizneseve vendase, veçanërisht në turizëm, ku përdorimi më i madh i furnizuesve shqiptarë mund të ndihmojë në shpërndarjen më të gjerë të përfitimeve ekonomike nga projektet e mëdha.
“Një hotel luksoz krijon më shumë vlerë kur blen produkte ushqimore shqiptare, punëson dhe trajnon punonjës vendas dhe mbështet bizneset e vendit. Kontributi i tij është shumë më i kufizuar nëse shumica e furnizimeve importohen dhe përfitimet ekonomike nuk shkojnë përtej dyerve të hotelit.”
Edhe Jazoj nga FIAA ndan të njëjtin qëndrim dhe thotë se objektivi më i gjerë është i qartë.
“Shqipëria po arrin një moment të rëndësishëm në zhvillimin e saj. Ne kemi treguar se dimë të tërheqim kapital. Ambicia jonë e radhës duhet të jetë të tërheqim më shumë investime që ndihmojnë në transformimin e ekonomisë.”´/ekofin.al