Me planin e saj për mbrojtjen, Komisioni Evropian synon të rrisë prodhimin evropian të sistemeve të armëve, por NATO do të mbajë kontrollin operacional.
Komisioni Evropian deklaroi të enjten se udhërrëfyesi i ri për mbrojtjen hap rrugën që blloku të rikthejë pavarësinë e tij të sigurisë – të paktën në aspektin material.
Dokumenti 16-faqësh bazohet në muaj diskutimesh mes Komisionit dhe shteteve anëtare për të siguruar që BE-ja të jetë e gatshme të mbrohet përpara fundit të dekadës, kur disa agjenci inteligjence kanë paralajmëruar se Rusia mund të sulmojë një tjetër vend.
Risia e vetme e udhërrëfyesit është vendosja e afateve dhe objektivave të qarta për qëllimet e identifikuara në dokumentet e mëparshme, përfshirë fushat prioritare të kapaciteteve dhe katër projektet kryesore panevropiane që Komisioni i konsideron urgjente për t’u financuar.
Këto përfshijnë “Eastern Flank Watch”, ku “muri i dronëve”, tashmë i riemërtuar si Nisma e Mbrojtjes me Dronë, është shtylla kryesore, si edhe European Air Shield dhe European Space Shield. “Muri i dronëve”, për shembull, pritet të jetë plotësisht funksional deri në fund të vitit 2027.
Megjithatë, dokumenti nuk ofron burime të reja financimi për shtetet anëtare, as ndonjë hollësi për atë që do të përfshijë muri apo projektet e tjera kryesore, dhe as sa mund të kushtojnë ato. Këto do të përcaktohen më vonë.
“Vetë-mjaftueshmëria”
Komisioneri Evropian për Mbrojtjen, Andrius Kubilius, theksoi se “ajo që po krijojmë me këtë udhërrëfyes është vetë-mjaftueshmëria evropiane në mbrojtje”.
“Vetë-mjaftueshmëria do të thotë aftësia jonë për të prodhuar mjaftueshëm, aftësia jonë për të modernizuar prodhimin e mbrojtjes dhe aftësia për të financuar prodhimin dhe rritjen e industrisë evropiane të mbrojtjes,” tha Kubilius.
“Vetë-mjaftueshmëria në mbrojtje do të thotë pavarësi,” shtoi ai.
Sipas një raporti të ish-kryeministrit italian Mario Draghi, gati 80% e pajisjeve ushtarake që blejnë shtetet anëtare të BE-së vjen nga jashtë bllokut, kryesisht nga SHBA.
Synimi i udhërrëfyesit është t’i nxisë shtetet anëtare të bëjnë blerje të përbashkëta për të ulur kostot, për të përshpejtuar dërgesat, për të mbyllur boshllëqet e kapaciteteve dhe, në mënyrë të preferueshme, për të garantuar që vendet të blejnë prodhime evropiane.
Por, siç tha një zyrtar i Komisionit në kushte anonimiteti, “nuk bëhet fjalë për krijimin e strukturave operative – kjo i takon NATO-s”.
I pyetur nëse kjo mund të krijojë problem qeverisjeje për katër shtetet anëtare të BE-së që nuk janë pjesë e aleancës ushtarake, por që mund të kontribuojnë me para publike në këto projekte, zyrtari tha:
“Nëse ndodh një krizë, nëse shpërthen luftë, atëherë NATO do ta menaxhojë operacionalisht situatën, së bashku me marrëveshjet përkatëse me shtetet që nuk janë anëtare të NATO-s.
Nëse ato ndihen të prekura, do të jenë pjesë e përpjekjes. Nëse kontribuojnë për të krijuar kapacitete, e bëjnë sepse mendojnë se mund të detyrohen të kontribuojnë në të ardhmen.”
Aleanca ushtarake është, sigurisht, e ndikuar fort nga Uashingtoni, i cili mbetet kontribuesi më i madh. Megjithatë, pritet gjerësisht që SHBA të fillojë reduktimin e pranisë në Evropë, duke u përqendruar më shumë në rajonin Indo-Paqësor.
Reagimi ndaj shkeljeve të hapësirës ajrore në Poloni, Danimarkë, Estoni dhe Rumani muajin e kaluar ka nxjerrë në pah edhe disa mangësi në funksionimin e aleancës, sidomos për shkak të kufizimeve kombëtare që mund të ngadalësojnë reagimin në kohë krize.
Luftërat e së nesërmes
Në fushën e mbrojtjes, Komisioni ecën në një vijë të hollë. Kjo është një fushë ku shtetet anëtare ruajnë me ngulm kompetencën e plotë, dhe për këtë arsye ekzekutivi i BE-së kufizohet kryesisht në rolin e lehtësuesit industrial.
Disa shtete anëtare kanë shprehur tashmë shqetësime për propozimin e Komisionit për të kryer rishikime vjetore të blerjeve të mbrojtjes nga shtetet, duke argumentuar se kjo përbën tejkalim kompetencash.
Suedia, për shembull, shkroi në një dokument që “është e rëndësishme të mos krijojmë barrë të re administrative për të ndjekur procesin. Përndryshe, kjo mund të largojë vëmendjen nga përgjegjësia kryesore e shteteve – forcimi i gatishmërisë mbrojtëse evropiane.”
Megjithatë, ka shenja pozitive që plani i Komisionit po jep fryte.
Shtetet anëtare janë bashkuar në të ashtuquajturat “grupe kapacitetesh” për të bashkuar blerjet në nëntë fusha prioritare, përfshirë mbrojtjen ajrore, teknologjitë e dronëve dhe kundër-dronëve, raketat dhe municionet, si edhe sistemet e artilerisë. Këtë javë janë mbajtur takime, me Holandën dhe Letoninë që udhëheqin koalicionin për dronët.
Tani u takon liderëve të BE-së të diskutojnë dhe të mbështesin objektivat e përcaktuara nga Komisioni. Ata do të mblidhen më 23 tetor në një samit ku mbrojtja do të jetë në krye të axhendës.
Në konkluzionet paraprake të siguruara nga Euronews, liderët pritet të theksojnë nevojën për “projekte konkrete për forcimin e përpjekjeve të përbashkëta të shteteve anëtare në rritjen e kapaciteteve të tyre kundër-dron dhe mbrojtjes ajrore” dhe të bëjnë thirrje për përshpejtimin e zhvillimit të aseteve hapësinore.
I pyetur nëse BE-ja po përqendrohet tepër në kërcënimet e menjëhershme dhe po dështon të parashikojë ato që mund të shfaqen në të ardhmen, Kubilius pranoi se BE-ja ka vepruar ngadalë.
“Dronët në Ukrainë u shfaqën në numër të madh në vitin 2023, por për arsye të ndryshme ne nuk ishim përgatitur,” tha ai.
“Ajo që duhet të kuptojmë si sfidë është se duhet të jemi shumë më të shkathët në përgatitjen për atë që ne e quajmë ‘luftërat e së nesërmes’”.