Presidenti amerikan Donald Trump ka konkretizuar idenë e tij për krijimin e një “Bordi të Paqes” për Gazën, duke shpallur një strukturë të gjerë drejtimi që synon rehabilitimin e territorit palestinez pas luftës.
Nisma, pjesë e një plani paqeje me 20 pika, vjen pas një armëpushimi të brishtë mes Izraelit dhe Hamasit dhe ka ngjallur reagime të përziera në arenën ndërkombëtare.
Shtëpia e Bardhë njoftoi se një “bord ekzekutiv themelues” do të mbikëqyrë procesin e rindërtimit dhe stabilizimit të Gazës. Në këtë bord përfshihen ish-kryeministri britanik Sir Tony Blair, drejtuesi i fondit të investimeve Marc Rowan, dhëndri i Trumpit Jared Kushner, sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio, i dërguari special i SHBA-së Steve Witkoff, presidenti i Bankës Botërore Ajay Banga, si dhe këshilltari amerikan i sigurisë kombëtare Robert Gabriel.
Sipas Shtëpisë së Bardhë, secili prej tyre do të ketë një portofol të përcaktuar, që përfshin ndërtimin e kapaciteteve qeverisëse, marrëdhëniet rajonale, rindërtimin, tërheqjen e investimeve, financimin në shkallë të gjerë dhe mobilizimin e kapitalit.
Trump do të kryesojë personalisht Bordin e Paqes, ndërsa ftesa për t’u bërë pjesë e tij u janë dërguar edhe krerëve të shteteve të ndryshme. Emrat e plotë të anëtarëve të bordit ende nuk janë bërë publikë.
Strukturë e re për qeverisjen e Gazës
Në plan parashikohet edhe krijimi i Komitetit Kombëtar për Administrimin e Gazës (NCAG), i përbërë nga 14–15 palestinezë, i cili do të merret me qeverisjen e përditshme të territorit. Ky komitet do të drejtohet nga Ali Sha’ath, ish-zyrtar i Autoritetit Palestinez dhe deri tani i vetmi palestinez i emëruar zyrtarisht në planin e Trumpit.
Sipas deklaratës zyrtare, NCAG do të mbikëqyrë rikthimin e shërbimeve publike bazë, rindërtimin e institucioneve civile, stabilizimin e jetës së përditshme dhe krijimin e bazave për një qeverisje afatgjatë dhe të vetëqëndrueshme në Gaza. Komiteti ka zhvilluar takime këtë javë në Kajro.
Ndërkohë, Nickolay Mladenov, ish-ministër bullgar i mbrojtjes dhe ish-i dërguar i OKB-së, është emëruar Përfaqësues i Lartë për Gazën, duke shërbyer si lidhje mes Bordit të Paqes dhe administratës lokale në terren.
Bord ekzekutiv dhe forcë stabilizimi
Plani përfshin edhe krijimin e një Bordi Ekzekutiv për Gazën, ku do të bëjnë pjesë figura ndërkombëtare si ministri i Jashtëm i Turqisë Hakan Fidan, koordinatorja e OKB-së për procesin e paqes Sigrid Kaag, si dhe biznesmeni izraelito-qipriot Yakir Gabay. Ky bord do të mbështesë punën e Përfaqësuesit të Lartë dhe të NCAG.
Shtëpia e Bardhë njoftoi gjithashtu krijimin e një Force Ndërkombëtare Stabilizimi (ISF), që do të drejtohet nga gjeneralmajori amerikan Jasper Jeffers dhe do të ketë për detyrë garantimin e sigurisë dhe çmilitarizimin e Gazës. Megjithatë, deri tani asnjë vend nuk ka konfirmuar dërgimin e trupave.
Aleatë kyç arabë, përfshirë Arabinë Saudite dhe Jordaninë, kanë deklaruar se nuk do të dërgojnë forca ushtarake në Gaza, ndërsa mbetet e paqartë se kujt do t’i raportojë konkretisht ISF.
Skepticizëm dhe pikëpyetje
Megjithëse plani i Trumpit përfaqëson përpjekjen më të strukturuar deri tani për një angazhim amerikan në pasluftën e Gazës, ai ka ngritur pikëpyetje serioze. Mungesa e përfshirjes së drejtpërdrejtë palestineze në strukturat kryesore vendimmarrëse, paqartësitë mbi mandatin ligjor dhe refuzimi i disa aleatëve për të kontribuar ushtarakisht e bëjnë zbatimin e tij të pasigurt.
Administrata ka bërë të ditur se emra të tjerë do të shtohen në strukturat drejtuese në javët në vijim, ndërsa komuniteti ndërkombëtar vijon ta ndjekë me kujdes këtë nismë, e cila mund të ndikojë ndjeshëm të ardhmen politike dhe të sigurisë në Gaza.
Ndikimi në politikën e brendshme amerikane
Në SHBA, propozimi ka thelluar ndarjet politike. Fushata e Bidenit e ka hedhur poshtë idenë si një slogan elektoral pa përmbajtje reale. Ndërkohë, republikanë pranë Trumpit e kanë mbrojtur si një shenjë të të menduarit proaktiv, duke kritikuar strategjinë aktuale të administratës demokrate.
Pengesa të shumta e vënë në pikëpyetje zbatueshmërinë e planit. Hamasi dhe Autoriteti Palestinez nuk janë konsultuar dhe vështirë se do ta pranonin një nismë të tillë pa garanci për shtetësi palestineze. Qeveria aktuale izraelite kundërshton zgjidhjen me dy shtete. Po ashtu, kredibiliteti i SHBA-ve në rajon ka ndryshuar që nga largimi i Trumpit nga pushteti, ndërsa dhuna e vazhdueshme e bën të vështirë marrjen seriozisht të çdo mekanizmi të ri.
Propozimi nuk përmend marrëveshje si Oslo, Iniciativa Arabe e Paqes, rolin e OKB-së apo Kuartetin (SHBA, OKB, BE, Rusi). Kjo mungesë sugjeron një përpjekje për të vepruar jashtë kanaleve tradicionale, gjë që kritikët e shohin si injorim të dekadave të diplomacisë dhe të drejtës ndërkombëtare. Mbështetësit, nga ana tjetër, argumentojnë se qasjet e vjetra kanë dështuar.
Trump nuk u ndal te kriza humanitare në Gaza, duke u fokusuar vetëm te një mekanizëm afatgjatë politik. Organizatat humanitare theksojnë se çdo diskutim politik duhet të shoqërohet me veprime urgjente për të lehtësuar vuajtjet e popullsisë civile.