Konsumatorët evropianë duhet të gërmojnë shumë më thellë në xhepat e tyre për t’i mbajtur shtëpitë të ngrohta dhe të gjitha pajisjet e tjera elektrike të ndezura.
”Kërkesa në rritje, rezervat e ulëta, por potencialisht edhe masat klimatike dhe spekulimet e tregut janë fajtorë edhe pse kjo nuk do të zgjasë përgjithmonë”, thonë ekspertët.
Çmimet e gazit dhe energjisë janë në pikën e tyre më të lartë në vite, me shumë në Evropë, ku familjet do të dorëzohen pas faturave që do t’u vijnë muajt e ardhshëm.
Ministrat e Financave të BE-së do ta diskutojnë këtë çështje të hënën dhe të martën e ardhshme. Çfarë fshihet pas rritjes dhe çfarë mund të bëjë Bashkimi Evropian?
– Çfarë po ndodh me çmimet e energjisë?
Që nga fillimi i vitit, çmimet ndërkombëtare të energjisë janë rritur me shpejtësi.
”Shkaku kryesor është çmimi i gazit”, sipas Simone Tagliapietra, analiste nga qendra e studimit ”Bruegel” me qendër në Bruksel.
Çmimi me shumicë i gazit natyror u rrit rreth 440 për qind midis janarit dhe tetorit. Gazi përdoret për ngrohje, por edhe për prodhimin e energjisë elektrike. Për konsumatorët, efektet kanë qenë më pak të theksuara por dramatike. Për shembull, në Gjermani, shteti më i madh anëtar i BE-së, faturat e ngrohjes u rritën 33 për qind në shtator në krahasim me vitin e kaluar dhe faturat e energjisë u rritën me 4,0 për qind, tregojnë shifrat nga portali i konsumatorit ”Check24”.
– Pse çmimet janë rritur kaq shpejt?
Ka disa faktorë.
Së pari, kërkesa për energji është rritur në mbarë botën pasi shumë vende fillojnë të tërhiqen nga efektet e pandemisë dhe rritjet e prodhimit ekonomik. Në të njëjtën kohë, furnizimi me energji ka rënë, për shembull për shkak të thatësirave në Brazil, ku prodhohet shumë energji elektrike nga hidrocentralet. Dimri i kaluar ishte gjithashtu veçanërisht i vështirë në shumë vende, duke zvogëluar rezervat. Thilo Schaefer nga Instituti Gjerman i Ekonomisë (IW) thekson se më pak energji të rinovueshme është prodhuar gjatë verës.
Së dyti, disa dyshojnë se kompanitë e mëdha po përfitojnë nga zhvillimet e tregut. Georg Zachmann, gjithashtu nga ”Bruegel”, thotë se prodhuesi rus i gazit ”Gazprom” ka përmbushur kontratat e tij të furnizimit me Evropën, por nuk ka përmbushur kërkesën shtesë pavarësisht çmimeve tërheqëse. ”Gazprom” mund të ketë për qëllim rritjen e mëtejshme të çmimeve ose, argumenton Zachmann, të ushtrojë presion për të vënë në funksion më shpejt tubacionin e diskutueshëm ”Nord Stream 2” të detit Baltik.
– A ndikon kalimi në energjinë e rinovueshme?
Kritikët gjithashtu fajësojnë masat për mbrojtjen e klimës. Çmimi i dyoksidit të karbonit (CO2) në tregtimin e emetimeve është rritur, gjë që e bën prodhimin e energjisë nga qymyri më pak tërheqës, por gjithashtu mund ta bëjë energjinë elektrike më të shtrenjtë nëse nuk ka alternativa. Sipas sistemit të tregtimit të emetimeve të BE-së, furnizuesit e energjisë elektrike duhet të paguajnë për ndotjen e gazrave serrë siç është CO2. Kritikët kanë frikë se një zgjerim i sistemit do të vendosë një barrë shtesë për konsumatorët. Sipas Tagliapietra, tregtimi i emetimeve është përgjegjës për vetëm një të pestën e rritjes së çmimit. Sistemi i BE-së ka siguruar që qymyri të mos bëhet një alternativë kur çmimet e gazit janë të larta duke parandaluar kështu emetimet më të larta, sipas tij. Për Zachmann, alternativa e vetme është efikasiteti i energjisë dhe energjia elektrike e pastër.
– A do të zgjasin rritjet e çmimeve?
Politikanët dhe ekspertët besojnë se rritja e çmimeve është e përkohshme. Schaefer nga IW vlerëson se rimbushja e rezervave ose ”Nord Stream 2”, që do të hyjë në funksion, do të zbehte trendin. Sipas Tagliapietras, çmimet e gazit mund të përgjysmohen deri në prill.
– Si reagojnë vendet e BE -së?
Disa vende të BE-së kanë ndërmarrë hapa tashmë për të mbrojtur konsumatorët. Franca ka njoftuar një tavan tarifor për energjinë elektrike dhe gazin dhe do të paguajë familjet më të varfra 100 euro (116 dollarë). Italia dëshiron të shpenzojë 3,0 miliardë euro për të lehtësuar qytetarët nga një pjesë e faturave të tyre të energjisë dhe gazit, për shembull përmes uljes së taksave. Spanja ka bërë thirrje për veprim në nivelin e BE-së, siç është një platformë e përbashkët për blerjet e gazit. Luksemburgu fajëson pjesërisht spekulimet në tregun e gazit për rritjen e çmimit dhe propozoi një rishikim të ligjit të BE -së.
“Ne duhet të eliminojmë sjelljen ekstreme spekulative të disa tregtarëve”, tha ministri i Energjisë i Luksemburgut, Claude Turme. Polonia dëshiron një rishikim të sistemit të tregtimit të emetimeve të BE -së.
– Çfarë mund të bëjë BE-ja?
Në aspektin afatshkurtër, BE-ja mund të bëjë shumë pak, thonë ekspertët.
”U takon shteteve anëtare të zbusin pasojat shoqërore”, thotë Schaefer.
Sipas Tagliapietras, Komisioni Evropian mund të këshillojë shtetet dhe të koordinojë masat, veçanërisht për të parandaluar shtrembërimin e tregut.
Dega ekzekutive e BE-së ka njoftuar se një sërë masash.
”Në planin afatgjatë, BE -ja duhet të zbatojë paketën e saj për investimet klimatike dhe energjitë e rinovueshme më shpejt për të zvogëluar kështu varësinë nga karburantet fosile”, thonë ekspertët.
”Një çmim më i lirë i gazit nuk do ta zgjidhte problemin përgjithmonë”, thekson Zachmann./ATA.