Siç ndoshta europianët kishin nevojë për një tjetër shenjë të qartë për respektin e ulët që presidenti Trump ka ndaj tyre, sjellja e tij tallëse dhe mospranimi i kritikave gjatë Forumi Ekonomik Botëror në Davos, Zvicër, ishte një kujtesë e fortë. Por Davosi dha edhe një mësim tjetër për Europën. Duke qëndruar të bashkuar mbi parimin e integritetit territorial dhe sovranitetit dhe duke paralajmëruar për masa të rënda ekonomike kundër SHBA-së, europianët arritën të detyronin Trumpin të tërhiqej në lidhje me Grenlandën.
Sovraniteti dhe pandryshueshmëria e kufijve janë shtyllat kryesore të projektit europian, i ndërtuar mbi rrënojat e Luftës së Dytë Botërore, kur imperializmi agresiv i fuqive të mëdha shkaktoi miliona vdekje. Mësimi ishte i qartë: mbrojtja kolektive e kufijve është mënyra e vetme për të mbrojtur shtetet e vogla nga sulmet e atyre më të mëdha.
Tani Europa përballet sërish me fuqi të mëdha me qëllime zgjeruese. Rusia vazhdon përpjekjet për të pushtuar Ukrainën, sovraniteti i së cilës ishte njohur nga Moska në shumë traktate. Dhe SHBA-ja ka kërkuar që Danimarka, një aleate e BE-së dhe NATO-s, t’i dorëzojë Groenlandën. Por mbrojtja e integritetit territorial dhe sovranitetit është një vijë e kuqe e qartë, e shprehur qartë nga Bashkimi Europian dhe NATO. Mund të duket idealiste në botën aktuale të mbrosh ligjin ndërkombëtar, Kartën e OKB-së dhe Marrëveshjet e Helsinkit, por në një kuptim, ky është fati i Europës.
“Ideja që kufijtë mund të sfidohen me force nuk mund të shkojë më, dhe tregimi i forcës kërcënon themelet e sigurisë europiane që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore”,tha Ian Lesser, kreu i zyrës së Brukselit të German Marshall. “Lufta në Ukrainë e nxori këtë në pah”, shtoi ai. Por fakti që SHBA, garantuesi kryesor i sigurisë europiane, sfidon konceptin e sovranitetit dhe integritetit territorial është një shqetësim serioz.
Mark Leonard, drejtori i Këshillit Europian për Marrëdhënie të Jashtme, argumentoi se kontinentin po e mëson rëndësinë e sovranitetit përballë sfidave nga fuqitë e mëdha si Kina, Rusia dhe SHBA. “Shumica e historisë europiane që nga Lufta e Dytë Botërore ka qenë për të mbrojtur sovranitetin dhe për ta bashkuar atë në institucione multilateralë”, tha ai. Por bota e re po ndryshon thelbësisht natyrën e BE-së.
Europianët kuptojnë se nuk mund të mbrojnë rendin e vjetër të bazuar në rregulla globale, por mund të sigurojnë që ai të mbijetojë brenda Europës. Prandaj ka rëndësi Ukraina dhe Groenlanda. Kryeministri i Kanadasë, Mark Carney, u lavdërua për një fjalim në Davos, ku tha se rendi ndërkombëtar i vjetër ka vdekur. Shtetet “mesatare” si Kanadaja dhe Europa duhet të krijojnë aleanca të reja ndërsa fuqitë e mëdha braktisin normat dhe traktatet pasluftës dhe përdorin integrimin ekonomik si armë, infrastrukturën financiare si presion, dhe zinxhirët e furnizimit si dobësi për t’u shfrytëzuar. “Kur rregullat nuk të mbrojnë më, duhet të mbrosh veten”, tha Carney.
Europa po përthith këtë mësim
Europianët kanë refuzuar kërkesat e Trump, që Ukraina t’i dorëzojë territore Rusisë, që Moska nuk i ka pushtuar. Ata kanë insistuar se, edhe nëse një marrëveshje paqeje do të lejonte që trupat ruse të qëndronin në 20% të Ukrainës, ky okupim nuk do të njihej kurrë si e përhershëm, përfshirë Krimenë. Europianët kanë ofruar më shumë para dhe ndihma ushtarake për Ukrainën sesa SHBA-ja, duke mbuluar pjesërisht mungesën e financimit pas vendimit të Trump për ta ndërprerë atë. Së fundmi ata ranë dakord për 90 miliardë euro ndihma për Kievin.
Edhe përballë kërkesave të Trump për Groenlandën, europianët kanë treguar solidaritet me Danimarkën dhe kanë bërë që Trump të tërhiqet. Presidenti francez Emmanuel Macron përfaqësoi shumë europianë kur tha: “Europa ka tashmë mjete shumë të fuqishme, dhe duhet t’i përdorim ato”. Kryeministri i Belgjikës, Bart De Wever, ishte më i ashpër. “Ka kaq shumë vija të kuqe që po shkelen. Të jesh një vasal i lumtur në një gjë, dhe një skllav i mjerueshëm në diçka tjetër, nuk ka kuptim”.
“Përvoja me Trumpin ka mësuar Europën se politika e fillimit e bazuar në përshtypjen e tij ka dështuar, dhe qëndrimi për parime themelore është jetik”, tha një zyrtar europian i lartë. Në thelb, ai pranoi: gjithmonë duhet një ‘armë në xhep’. Ky ishte rasti me Danimarkën dhe Groenlandën. Për javë të tëra, liderët europianë shpresuan që Trump të tërhiqej nga ideja e tij për të marrë Groenlandën, por ai kërcënoi edhe me tarifa më të rënda. Bashkimi Europian organizoi një samit emergjent menjëherë pas Davosit.
Përballë kërcënimeve të Trump, europianët pezulluan një marrëveshje tregtare në pritje dhe përgatitën masa hakmarrëse prej 93 miliardë eurosh kundër produkteve amerikane. Kjo perspektivë shqetësoi tregjet dhe, sipas Leonard, duket se ndikoi tek Trump dhe ndihmësit e tij, duke treguar se europianët ishin seriozë. Trumpi, gjatë diskutimeve me sekretarin e NATO-s Mark Rutte, u tërhoq dhe hoqi tarifat, që tha se do i vendosë. Presidenti shpalli fitore, por fituesit e vërtetë ishin europianët, duke mbrojtur parimin themelor: asnjë ndryshim kufiri pa miratimin e vendeve të përfshira.
Pas samitit të BE-së, Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Europian, tha se kërcënimet e fundit treguan një mësim taktike për SHBA-të. Vendosmëria, ndërveprimi, përgatitja dhe uniteti kishin funksionuar. “Prandaj, duhet të mbajmë këtë qasje”, shtoi ajo. “Shtetet europiane të vogla, si ato baltike dhe nordike, janë thellësisht të shqetësuara për sulmin e fuqive të mëdha ndaj sovranitetit”, tha Jana Puglierin nga Këshilli Europian për Marrëdhënie të Jashtme. “Ky është fundi i modelit të tyre të biznesit. Është themeli i Bashkimit Europian dhe rendit pasluftës, ku çdo vend ka një votë, pa marrë parasysh madhësinë”. /The New York Times/