Procesi penal ndaj kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj, është shoqëruar prej muajsh me një përplasje të fortë procedurale mes mbrojtjes, SPAK dhe Gjykatës së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar. Në qendër të këtij debati ka qenë e drejta e të pandehurit për t’u njohur me aktet e dosjes hetimore.
Prej disa muajsh Veliaj dhe avokatët e tij kanë pretenduar se kjo e drejtë nuk është garantuar plotësisht. Vendimi i fundit i gjykatës, që i dha mundësinë Veliajt të njihet me aktet e dosjes, erdhi pas një serie kërkesash dhe debatesh të forta në seancat paraprake.
Fillimi i përplasjes procedurale
Çështja nisi të marrë dimension publik në momentin kur mbrojtja e Veliajt ngriti pretendimin se ai nuk kishte akses real në materialet e hetimit, të cilat përbëjnë bazën e akuzës ndaj tij. Në disa seanca në Gjykatën e Posaçme, Veliaj deklaroi se nuk kishte pasur mundësi të njihte personalisht dosjen, duke theksuar se përgatitja e mbrojtjes bëhet e pamundur pa këtë akses.
Në një nga seancat gjyqësore ai u shpreh se prej muajsh ndodhej në paraburgim pa pasur mundësi të shihte dokumentet që përbëjnë bazën e akuzave, duke e cilësuar këtë si cenim të së drejtës për një proces të drejtë.
Dosja voluminoze dhe debati për kohën e mbrojtjes
Sipas avokatëve, materiali hetimor përmban rreth 60 mijë faqe dokumente, të cilat duhet të studiohen për të ndërtuar strategjinë e mbrojtjes. Për këtë arsye, ata kërkuan shtyrje të seancave dhe kohë shtesë për t’u njohur me aktet.
Mbrojtja argumentoi se një proces penal nuk mund të vazhdojë në mënyrë të rregullt pa u garantuar që i pandehuri dhe avokatët e tij kanë akses të plotë në provat dhe dokumentet e dosjes.
Nga ana tjetër, SPAK mbajti qëndrimin se dokumentet ishin vënë në dispozicion dhe se procedurat ligjore për njoftimin e të pandehurit ishin respektuar. Prokuroria theksoi se Veliaj dhe mbrojtja e tij janë njoftuar për përfundimin e hetimeve dhe për të drejtën për të marrë kopje të akteve.
Përplasjet në seancat paraprake
Debati arriti kulmin gjatë seancave paraprake në Gjykatën e Posaçme, ku Veliaj kërkoi edhe shtyrjen e procedurës deri në momentin kur të garantohej plotësisht e drejta për njohjen me aktet dhe për përgatitjen e mbrojtjes.
Në disa raste seancat u shtynë pikërisht për këtë arsye, ndërsa mbrojtja kërkoi që Veliaj të kishte mundësi të shqyrtonte dokumentet edhe në ambientet e paraburgimit.
Në të njëjtën kohë pati edhe tensione në sallën e gjyqit, ku Veliaj kundërshtoi mënyrën e zhvillimit të procesit dhe kërkoi garanci më të plota për respektimin e të drejtave procedurale.
Vendimi i gjykatës për njohjen me aktet
Pas disa kërkesave dhe debateve procedurale, Gjykata e Posaçme vendosi të pranojë kërkesën për njohjen me aktet, duke i dhënë Veliajt dhe mbrojtjes së tij mundësinë të njihen me materialet e dosjes para vijimit të mëtejshëm të procesit.
Vendimi u interpretua si një hap i domosdoshëm për të garantuar standardet e procesit të rregullt ligjor. Në praktikën gjyqësore, kjo fazë është thelbësore, sepse vetëm pasi mbrojtja të ketë analizuar dosjen mund të paraqiten kundërshtime procedurale, kërkesa për prova apo argumente për pavlefshmërinë e disa akteve.
Një debat më i gjerë për procesin penal
Rasti i Veliajt ka hapur një debat më të gjerë në Shqipëri për mënyrën se si zhvillohen proceset penale në çështje të mëdha korrupsioni. Përplasja mes mbrojtjes dhe organit të akuzës ka nxjerrë në pah tensionin mes dy parimeve themelore të drejtësisë: efikasitetit të hetimit dhe garantimit të të drejtave të mbrojtjes.
Në këtë kuptim, beteja procedurale për njohjen me aktet ishte shndërruar në një nga elementet më të diskutuar të gjithë procesit gjyqësor ndaj kryebashkiakut të Tiranës, gjë që u zgjidh në seanën e ditës së hënë në GJKKO, ku kjo e fundit mori vendim që kryebashkiaku Veliaj të ketë mundësinë e njohjes me aktet e hetimit.