Një nga fenomenet më spektakolare astronomike të viteve të fundit pritet të ndodhë të mërkurën, më 12 gusht, kur një eklips total diellor do të jetë i dukshëm nga disa zona të Evropës dhe hemisferës veriore.
Për disa minuta, Hëna do të kalojë drejtpërdrejt midis Tokës dhe Diellit, duke mbuluar plotësisht diskun diellor për vëzhguesit që ndodhen brenda brezit të ngushtë ku do të kalojë hija e saj.
Ky fenomen ka një rëndësi të veçantë për Evropën, pasi do të jetë eklipsi i parë total diellor i dukshëm nga Evropa kontinentale që prej vitit 1999. Për këtë arsye, mijëra turistë dhe apasionantë të astronomisë pritet të udhëtojnë drejt zonave që ndodhen në të ashtuquajturën “rrugë e totalitetit”.
Si ndodh një eklips total diellor?
Një eklips diellor ndodh kur Hëna kalon midis Diellit dhe Tokës dhe hedh hijen e saj mbi një pjesë të sipërfaqes së planetit.
Gjatë një eklipsi total, Hëna mbulon plotësisht diskun e ndritshëm të Diellit për vëzhguesit që ndodhen në pozicionin e duhur. Drita e ditës zbehet papritur, qielli merr pamjen e muzgut dhe rreth Hënës së errët bëhet e dukshme kurora diellore.
Fenomeni është i mundur për shkak të një përputhjeje të jashtëzakonshme të madhësive dhe distancave. Dielli ka një diametër rreth 400 herë më të madh se Hëna, por ndodhet gjithashtu rreth 400 herë më larg nga Toka. Për këtë arsye, nga planeti ynë, dy disqet duken pothuajse të së njëjtës madhësi.
Nga do të kalojë eklipsi?
Eklipsi total i 12 gushtit do të kalojë përmes Rusisë veriore, Groenlandës dhe Islandës, përpara se të përshkojë Atlantikun dhe të mbërrijë në Gadishullin Iberik.
Në Evropë, Spanja do të ketë një pozicion veçanërisht të favorshëm për të parë fenomenin, ndërsa një pjesë e vogël e Portugalisë verilindore do të përfshihet gjithashtu në zonën e totalitetit.
Në Spanjë, rruga e eklipsit do të përshkojë pjesën më të madhe të veriut dhe lindjes së vendit, duke arritur deri në Ishujt Balearik.
Ndërkohë, zona ku eklipsi do të jetë i dukshëm në formë të pjesshme do të jetë shumë më e gjerë dhe do të përfshijë pjesën më të madhe të Evropës, Kanadanë, disa zona të veriut të Shteteve të Bashkuara dhe pjesë të Afrikës veriperëndimore.
Sa do të zgjasë?
Në Spanjë, eklipsi total do të zgjasë për një periudhë relativisht të shkurtër, pasi fenomeni do të ndodhë ulët në horizont, pak para perëndimit të Diellit.
Në rajonin e Burgos, për shembull, faza e totalitetit do të zgjasë rreth 1 minutë e 44 sekonda, ndërsa i gjithë procesi, nga fillimi deri në përfundimin e fazave të pjesshme, do të zgjasë afërsisht 1 orë e 47 minuta.
Kohëzgjatja maksimale e fazës së totalitetit përgjatë gjithë rrugës së eklipsit do të jetë rreth 2 minuta e 18 sekonda.
Pse eklipsi total është kaq i rrallë?
Eklipset diellore nuk janë një fenomen veçanërisht i rrallë në shkallë globale. Ajo që është e rrallë është mundësia që një vendndodhje specifike të ndodhet pikërisht brenda brezit të ngushtë të totalitetit.
Hija e Hënës mbulon vetëm një pjesë të kufizuar të sipërfaqes së Tokës, ndaj mund të kalojnë shumë vite përpara se një qytet apo rajon i caktuar të përjetojë sërish një eklips total diellor.
Spanja, megjithatë, do të përjetojë një periudhë të pazakontë. Më 2 gusht 2027, një tjetër eklips total diellor do të kalojë mbi Spanjën jugore, Afrikën veriore dhe Gadishullin Arabik.
Paralajmërimi për shikimin e Diellit
Pavarësisht spektaklit, ekspertët paralajmërojnë për rrezikun e dëmtimit të syve. Dielli nuk duhet parë drejtpërdrejt pa mbrojtjen e duhur, pasi mund të shkaktojë dëmtime serioze të shikimit.
Për fazat e pjesshme të eklipsit duhen përdorur syze speciale të certifikuara për eklipse ose filtra diellorë të sigurt. Syzet e zakonshme të diellit, edhe nëse janë shumë të errëta, nuk ofrojnë mbrojtjen e nevojshme.
Vetëm gjatë fazës së plotë, dhe vetëm për aq kohë sa Hëna mbulon tërësisht diskun e ndritshëm të Diellit, vëzhguesit brenda zonës së totalitetit mund të heqin përkohësisht syzet speciale. Sapo të shfaqet përsëri qoftë edhe një pjesë e vogël e Diellit, mbrojtja duhet vendosur menjëherë.
Kujdes i veçantë kërkohet edhe gjatë përdorimit të teleskopëve, dylbive apo kamerave, për të cilat nevojiten filtra diellorë të posaçëm.