Një pamje e lodhur, zbehje e fytyrës dhe rrathë të errët rreth syve janë bërë virale në rrjetet sociale nën termin “ferritin face”, me influencues që pretendojnë se këto shenja mund të tregojnë mungesë hekuri në organizëm.
Mungesa e hekurit është një nga problemet ushqyese më të përhapura në botë dhe, sipas ekspertëve, shpesh neglizhohet. Në Shtetet e Bashkuara, ajo prek pothuajse një në tre të rritur, me gratë që përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të rasteve.
Hekuri është një mineral thelbësor për prodhimin e hemoglobinës, proteinës në qelizat e kuqe të gjakut që transporton oksigjenin në të gjithë trupin. Ndërsa ferritina është proteina që ruan hekurin në organizëm.
Mungesa e hekurit mund të shkaktohet nga humbja e gjakut, marrja e pamjaftueshme e ushqimeve të pasura me hekur, vështirësitë në përthithjen e tij, shtatzënia, dializa dhe faktorë të tjerë.
Lodhja është një nga shenjat kryesore, por mund të shfaqen edhe rënie e flokëve, dhimbje koke, vështirësi në frymëmarrje, marramendje dhe, në raste të rënda, dëshira për të konsumuar substanca që nuk janë ushqim, si akulli, boja, shkumësi, letra apo dheu. Inflamacioni i gjuhës dhe ndryshimet në thonj mund të shfaqen gjithashtu në raste të avancuara.
Mjekët mund të kontrollojnë nivelet e hemoglobinës për të zbuluar problemet me hekurin. Megjithatë, kjo analizë nuk mat ferritinën dhe mund të mos tregojë mungesën e hekurit derisa rezervat e organizmit të jenë varfëruar ndjeshëm.
Për këtë arsye, ekspertët theksojnë rëndësinë e analizës së ferritinës, e cila mund të zbulojë mungesën e hekurit në fazat e hershme, përpara se ajo të përparojë në anemi.
Në përgjithësi, një nivel ferritine nën 30 nanogramë për mililitër konsiderohet tregues i mungesës së hekurit. Megjithatë, disa mjekë argumentojnë se pragu duhet të jetë më i lartë dhe se mungesa duhet të merret në konsideratë edhe kur ferritina bie nën 50 nanogramë për mililitër, veçanërisht te gratë ose personat që kanë simptoma.
Gratë janë veçanërisht të rrezikuara për shkak të humbjes së gjakut gjatë menstruacioneve. Diferenca mes niveleve të hekurit te gratë dhe burrat nis që në pubertet, kur vajzat fillojnë menstruacionet, dhe mund të vazhdojë deri në menopauzë.
Edhe gratë që kanë menstruacione të bollshme mund të mos e kuptojnë se kanë mungesë hekuri, pasi shpesh nuk testohen për këtë problem.
Jo gjithmonë problemi lidhet me ushqimin. Disa sëmundje dhe gjendje shëndetësore mund të pengojnë përthithjen e hekurit në organizëm.
Personat që kanë kryer ndërhyrje kirurgjikale bariatrike ose në stomak mund të kenë vështirësi në përthithjen e hekurit. Edhe infeksioni me H. pylori, përdorimi i zgjatur i disa medikamenteve kundër refluksit të acidit, sëmundja celiake dhe sëmundjet inflamatore të zorrëve mund të ndikojnë në përthithjen e mineralit.
Inflamacioni kronik, i lidhur me sëmundje autoimune, sëmundje të veshkave, insuficiencë kardiake apo kancer, mund të rrisë nivelin e hormonit hepcidin, i cili pengon përthithjen e hekurit në zorrë.
Ekspertët theksojnë se simptomat e mungesës së hekurit janë të përgjithshme dhe mund të lidhen me shumë probleme të tjera shëndetësore. Për këtë arsye, në rast të simptomave të dyshimta, rekomandohet konsultimi me mjekun dhe kryerja e një paneli të plotë analizash për hekurin, dhe jo vetëm një test i ferritinës.
Trajtimi varet nga niveli i mungesës dhe nga shkaku që e ka shkaktuar atë.
Hekuri mund të merret në formën e tabletave ose të administrohet në mënyrë intravenoze nga një profesionist shëndetësor. Tabletat e hekurit janë një nga trajtimet më të zakonshme, por një numër i konsiderueshëm pacientësh mund të përjetojnë efekte anësore gastrointestinale.
Nëse nivelet e hekurit nuk përmirësohen pas disa muajsh trajtim, mjekët mund të rekomandojnë infuzione me hekur.
Megjithatë, suplementet dhe infuzionet nuk e zgjidhin domosdoshmërisht shkakun e mungesës. Nëse problemi vjen nga humbja e gjakut, përthithja e dobët ose një sëmundje tjetër, duhet trajtuar edhe shkaku themelor.
Ekspertët paralajmërojnë se nuk duhet nisur përdorimi i suplementeve të hekurit vetëm për shkak të lodhjes.
Marrja e hekurit kur organizmi nuk ka mungesë mund të çojë në grumbullim të tepërt të tij, gjë që mund të shkaktojë probleme shëndetësore. Rreziku është veçanërisht i madh te personat me hemokromatozë, një prirje gjenetike për të përthithur sasi të tepërta hekuri, e cila mund të dëmtojë mëlçinë, zemrën dhe pankreasin.
Për të rritur marrjen e hekurit përmes ushqimit, ekspertët rekomandojnë mishin dhe produktet e detit, të cilat përmbajnë hekur që përthithet më lehtë nga organizmi.
Edhe ushqimet bimore si fasulet, perimet me gjethe jeshile dhe drithërat e pasuruara mund të jenë burime të mira hekuri. Kombinimi i tyre me ushqime të pasura me vitaminë C, si agrumet, manaferrat, specat apo domatet, ndihmon në përthithjen e mineralit.
Ndërkohë, personat që ndjekin një dietë vegjetariane kanë nevojë për më shumë hekur, pasi organizmi përthith më pak hekur nga burimet bimore. Ekspertët këshillojnë gjithashtu shmangien e çajit, kafesë dhe produkteve të qumështit për disa orë rreth vakteve të pasura me hekur, pasi këto mund të pengojnë përthithjen e tij.