Rusia po i ofron Iranit ndihmë teknike dhe ekspertizë për zhvillimin e një klase të avancuar raketash hipersonike lundrimi, në atë që mund të jetë një nga transferimet më të rëndësishme të teknologjisë ushtarake strategjike nga Moska drejt Teheranit.
Sipas një hetimi të “Financial Times”, programi sekret, i koduar C430L, nisi në vitin 2023 dhe përfshin disa nga ekspertët më me përvojë të Rusisë në fushën e teknologjisë së raketave. Objektivi kryesor është ndihma për Iranin në zhvillimin e një sistemi shtytës me motor ramjet, i cili mund t’i mundësojë një rakete lundrimi të arrijë dhe të ruajë shpejtësi shumëfish më të larta se shpejtësia e zërit.
Hetimi i gazetës është bazuar në korrespondencë të rrjedhur ruse, të dhëna udhëtimesh dhe analizë të patentave ushtarake. Ekspertë të raketave dhe analistë ushtarakë vlerësojnë se teknologjia është pothuajse me siguri e destinuar për zhvillimin e raketave kundër anijeve dhe armëve për goditjen e objektivave tokësore.
Fabian Hinds, ekspert iranian i raketave dhe analist i lartë në Conflict Armament Research, e ka cilësuar këtë si një transferim shumë të ndjeshëm të teknologjisë ushtarake strategjike nga Rusia drejt Iranit. Sipas tij, një program i tillë do të kërkonte miratim politik në nivelet më të larta të udhëheqjes ruse.
Raketat hipersonike të lundrimit paraqesin një sfidë të veçantë për sistemet moderne të mbrojtjes, pasi kombinojnë shpejtësinë shumë të lartë me aftësinë për të fluturuar në lartësi të ulëta. Kjo mund të reduktojë ndjeshëm kohën në dispozicion për zbulimin dhe interceptimin e tyre.
Për Iranin, një teknologji e tillë do të kishte rëndësi të veçantë në Gjirin Persik, ku Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre kanë vendosur sisteme të avancuara të mbrojtjes ajrore dhe detare.
Irani ka zhvilluar dhe testuar më herët një sistem shtytës me motor ramjet, por deri tani nuk ka prova se një raketë hipersonike lundrimi është bërë operative me ndihmën e Rusisë.
Dokumentet e udhëtimit të shqyrtuara nga Financial Times tregojnë se zyrtarë të Rosoboronexport dhe disa inxhinierë të lartë të NPO Mashinostroyenia kanë kryer udhëtime të përsëritura në Iran përpara se kontrata me Ministrinë iraniane të Mbrojtjes dhe Logjistikës së Forcave të Armatosura të nënshkruhej zyrtarisht në nëntor 2023.
Deri në vitin 2025, NPO Mashinostroyenia kishte marrë një sasi të konsiderueshme materialesh teknike iraniane mbi sistemin ramjet. Inxhinierët rusë analizuan të dhënat nga një test fluturimi iranian dhe i dërguan Teheranit një listë të detajuar pyetjesh mbi performancën e motorit.
Pyetjet lidhen me sistemin e karburantit, stabilitetin e djegies, marrjen e ajrit dhe grykën e motorit. Ekspertët rusë kërkuan gjithashtu sqarime nëse motori kishte vazhduar të funksiononte pasi telemetria nga testi ishte ndërprerë më pak se një minutë pas nisjes.
Sipas “Financial Times”, shkëmbimi i këtyre të dhënave tregon se inxhinierët rusë po punonin mbi performancën e një sistemi që Irani e kishte zhvilluar dhe testuar tashmë, duke përdorur ekspertizën ruse për të identifikuar problemet dhe për të përmirësuar dizajnin.
Në prill 2025, Rosoboronexport propozoi dërgimin e rreth dy duzinave specialistësh rusë në Iran për konsultime teknike mbi programin C430L. Korrespondenca tregonte se Teherani duhej t’u përgjigjej më parë pyetjeve të inxhinierëve rusë lidhur me të dhënat e telemetrisë nga testi i fluturimit.
Programi është pjesë e marrëdhënieve gjithnjë e më të ngushta strategjike dhe ushtarake mes Moskës dhe Teheranit. Irani i ka furnizuar Rusinë me dronë sulmues Shahed, të cilët janë përdorur gjerësisht në luftën në Ukrainë, ndërsa të dyja vendet kanë bashkëpunuar edhe për ngritjen e kapaciteteve të prodhimit të këtyre mjeteve në Rusi.
Në të njëjtën kohë, zyrtarë ukrainas dhe perëndimorë kanë akuzuar Rusinë se i ka ofruar Iranit mbështetje ushtarake gjatë konfliktit me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, përfshirë imazhe satelitore, mbështetje për dronët dhe komponentë armësh.
Programi C430L përfaqëson një nivel më të thellë bashkëpunimi, pasi synon transferimin e njohurive teknike që mund t’i mundësojnë Iranit të zhvillojë një sistem të ri strategjik armësh.
NPO Mashinostroyenia është një nga kompanitë kryesore ruse në fushën e teknologjisë së raketave dhe është nën sanksione amerikane që prej vitit 2014 për aktivitetet e saj në zhvillimin e sistemeve raketore.
Ekspertët vlerësojnë se një raketë hipersonike kundër anijeve do të mund të përbënte një kërcënim të ri për anijet e Marinës amerikane në Lindjen e Mesme. Megjithatë, nuk ka deri tani prova se Irani ka arritur të zhvillojë një raketë hipersonike lundrimi operative me ndihmën ruse.
Korrespondenca e rrjedhur tregon se bashkëpunimi teknik rreth programit C430L ka vazhduar edhe gjatë vitit 2026. Kremlini, Rosoboronexport dhe NPO Mashinostroyenia nuk iu përgjigjën kërkesave të Financial Times për koment, ndërsa as qeveria iraniane nuk dha përgjigje.
Nëse konfirmohet, programi C430L do të përbënte një tjetër tregues të thellimit të bashkëpunimit ushtarak Moskë-Teheran dhe të përpjekjeve të Iranit për të siguruar nga Rusia dhe Kina teknologji të avancuara për modernizimin e kapaciteteve të tij ushtarake.