Gjermania ka rihapur debatin për liberalizimin e punës dhe të tregtisë gjatë së dielës, në kuadër të reformave me të cilat qeveria e kancelarit Friedrich Merz synon të nxisë ekonominë dhe të reduktojë kufizimet për bizneset.
Megjithatë, planet e qeverisë nuk parashikojnë, të paktën për momentin, hapjen e përgjithshme të dyqaneve. Ndryshimet e propozuara lidhen kryesisht me zgjatjen e orarit të punës për furrat, pastiçeritë dhe bibliotekat publike. Përfaqësuesit e tregtisë kërkojnë që debati të shkojë më tej dhe dyqanet të lejohen të hapen më shpesh të dielave.
Në pjesën më të madhe të Gjermanisë, dyqanet vazhdojnë të jenë të mbyllura të dielave dhe gjatë festave zyrtare. Përjashtime zbatohen për restorantet, kafenetë, pikat e karburantit, dyqanet në aeroporte dhe stacione hekurudhore, si dhe për disa aktivitete të lidhura me panaire ose festa lokale.
Çfarë parashikon reforma?
Sipas planit të koalicionit qeverisës, nga viti 2027 punonjësit e furrave dhe pastiçerive mund të lejohen të punojnë deri në tetë orë gjatë së dielës dhe festave zyrtare. Aktualisht, legjislacioni federal lejon një periudhë shumë më të kufizuar pune.
Edhe bibliotekat publike pritet të përfitojnë nga rregulla më fleksibile, me mundësinë e angazhimit të punonjësve deri në gjashtë orë të dielave.
Por ndryshimi i rregullave federale për kohën e punës nuk nënkupton automatikisht se të gjitha furrat apo dyqanet do të mund të qëndrojnë hapur për të njëjtën periudhë. Orari i hapjes së njësive tregtare rregullohet kryesisht nga 16 landet gjermane, të cilat mund të ruajnë kufizime më të forta.
Bizneset kërkojnë hapjen e tregtisë
Propozimi i qeverisë ka nxitur sektorin e tregtisë që të kërkojë një liberalizim më të gjerë. Përfaqësuesit e bizneseve argumentojnë se konsumatorët blejnë në internet edhe të dielave, ndërsa shumë porosi përpunohen në magazina jashtë Gjermanisë.
Sipas tyre, ndalimi nuk e pengon më aktivitetin tregtar gjatë së dielës, por krijon një pabarazi ndërmjet dyqaneve tradicionale gjermane dhe platformave të tregtisë elektronike.
Shoqatat e tregtisë kërkojnë më shumë të diela me dyqane të hapura dhe më pak procedura burokratike për marrjen e lejeve. Ato argumentojnë gjithashtu se hapja e njësive tregtare mund të ndihmojë në rigjallërimin e qendrave urbane, të cilat po përballen me rënien e numrit të vizitorëve dhe konkurrencën nga shitjet online.
Kundërshtime nga sindikatat dhe kishat
Sindikatat, kishat dhe një pjesë e politikës gjermane kundërshtojnë liberalizimin e përgjithshëm. Sipas tyre, e diela duhet të mbetet një ditë e përbashkët pushimi, e nevojshme për jetën familjare dhe shoqërore.
Sindikata e sektorit të shërbimeve Verdi paralajmëron se zgjerimi i orareve mund të shtojë presionin mbi punonjësit për të punuar gjatë fundjavës, edhe kur zgjedhja paraqitet formalisht si vullnetare.
Pushimi i së dielës ka edhe mbrojtje kushtetuese në Gjermani. Ligji Themeltar përfshin dispozitën e Kushtetutës së Vajmarit të vitit 1919, sipas së cilës e diela dhe festat shtetërore mbrohen si ditë pushimi nga puna.
Për këtë arsye, një liberalizim i plotë i tregtisë mund të përballet jo vetëm me kundërshtime politike, por edhe me sfida kushtetuese.
Landet kanë fjalën vendimtare
Një pengesë tjetër lidhet me sistemin federal gjerman. Që nga reforma federale e vitit 2006, kompetencat kryesore për oraret e hapjes së dyqaneve u përkasin landeve.
Disa prej tyre kanë sinjalizuar se nuk do të heqin dorë nga kufizimet ekzistuese. Kryeministri i Bavarisë, Markus Söder, ka deklaruar se pushimi i së dielës në landin e tij nuk është i negociueshëm.
Debati nuk tregon ende se Gjermania është në prag të lejimit të të gjitha dyqaneve të hapen çdo të diel. Ai dëshmon, megjithatë, se një rregull i rrënjosur prej më shumë se një shekulli po vihet sërish në diskutim, mes nevojës për zhvillim ekonomik dhe mbrojtjes së së dielës si ditë pushimi.
Burimi: ZDF