Mali i Zi prej vitesh është vendosur mes dy ekstremeve etno-politike. Një ekstrem nacionalist – serb, e njeh qartë veten si të tillë, për shkak të dimensioneve padyshim më të mëdha dhe traditës më të gjatë, por edhe për shkak të ambicieve shumë më të gjera (ndërkufitare).
Nëse vini re edhe konturet e nacionalizmit malazez, ata e perceptojnë atë si mbrojtës dhe e justifikojnë duke thënë se nuk përbën rrezik për asnjë vend në zonën përreth.
Ajo që duket se nuk i arrin trurit dhe më së shpeshti është fakti që nacionalizmi përfaqëson një bombë me sahat në themelet e shtetit të Malit të Zi, mbi të gjitha në kuadrin e ndërtimit të tij qytetar.
Duke krahasuar malazezët me nacionalizmat e tjerë të njohur në rajon, sociologu Bojan Baça e karakterizoi atë si “nacionalizëm asimptomatik”: nacionalizëm që prodhon të gjitha pasojat politike si nacionalizmat e tjerë, megjithëse nuk i ka të gjitha tiparet e tyre të dukshme.
Duke analizuar idetë dhe deklaratat e bartësve publikë të narrativës nacionaliste malazeze, shihet lehtë se për fat të keq, nacionalizmi malazez ka lënë pozicionet e tij mbrojtëse, në të cilat ishte gjatë viteve nëntëdhjetë të shekullit të kaluar, me synimin për t’i rezistuar sulmi i nacionalizmit dhe militarizmit serbomadh dhe ndërkohë ka shkuar aq larg djathtas sa ndonjëherë flirton me idetë fashiste dhe kulturoro-shoviniste.
“Mali i Zi dhe serbët e orientuar drejt civilizimit” qëndrojnë në krah të popujve pakicë. Monedha “Serbët me orientim civil” kujtoi në mënyrë të papërmbajtshme ndërtimin nacionalist nga koha e Sllobodan Millosheviqit për “shqiptarët e ndershëm”.
Ashtu si për histerinë nacionaliste serbe të madhe të Millosheviçit, shqiptarët janë kryesisht njerëz të pandershëm, ashtu edhe për narrativën e re nacionaliste malazeze, serbët janë kryesisht nacionalistë.
Për të njëjtin narrativë, është e paimagjinueshme që të ketë malazezë që janë nacionalistë gjë që kthehet përsëri në premisën fillestare se nacionalizmi malazez nuk e njeh veten si nacionalizëm.
Shkrimtari Milorad Popović figuron si familjarët e rrethit të njerëzve që e ushqejnë këtë rrëfim në paraqitjet dhe deklaratat publike.
Madje, një autor nga i njëjti grup pranon se ka një zhvendosje ideologjike të malazezëve në të djathtë dhe e shpjegon këtë duke thënë se “Mali i Zi po përjashtohet nga strukturat qeveritare sepse ata janë malazezë.
Sepse gjuha malazeze, intelektualët sovranistë, CPC, njerëzit po udhëhiqen drejt së djathtës, sepse besojnë se duhet t’i përgjigjemi me zgjidhje më radikale, por ky është nacionalizëm mbrojtës”.
Kjo ide dhe mesazh në thelb i jep legjitimitet kujtdo që në të kaluarën ose në të ardhmen (do) të ndihet i “kërcënuar” për të arritur nacionalizmin dhe kështu mbrojtja e tij e supozuar ekspozohet si një sy cinike: agresioni është i pajustifikuar nga jashtë, por i nevojshëm nga brenda.
Komplotistët nga qarqet ndërkombëtare
Krijuesit e këtij rrëfimi shpesh përdorin shpjegimin e ngjarjeve që nuk shkojnë në rrugën e tyre me një komplot të supozuar të ambasadave të huaja dhe diplomatëve perëndimorë kundër Malit të Zi.
Në disa tekste, përfaqësuesit e Bashkimit Evropian, SHBA-së dhe Britanisë së Madhe cilësohen si elementë antishtetërorë, gjë që e bën këtë narrativë plotësuese me atë të promovuar nga nacionalistët serbë, të cilët fajësojnë njëlloj “shtetin e thellë” amerikan dhe ambasadat perëndimore për gjithë fatkeqësitë e tyre dhe “komploti antiserb”.