Mesazhe të brendshme mes autorëve të një studimi me ndikim mbi origjinën e COVID-19 kanë rikthyer debatin rreth mënyrës se si u komunikuan publikisht pasiguritë shkencore në muajt e parë të pandemisë.
Dokumentet u publikuan nga senatori republikan Rand Paul, kryetar i Komisionit të Senatit amerikan për Sigurinë Kombëtare dhe Çështjet Qeveritare, në kuadër të hetimit që ai po zhvillon mbi origjinën e SARS-CoV-2.
Materialet përmbajnë komunikime të zhvilluara në platformën Slack ndërmjet Kristian Andersenit, Robert Garryt, Eddie Holmesit dhe Andrew Rambautit, autorë të punimit “The Proximal Origin of SARS-CoV-2”.
Studimi, i botuar në revistën “Nature Medicine” në mars 2020, argumentonte se analizat e disponueshme nuk mbështesnin idenë që virusi ishte krijuar qëllimisht dhe se autorët nuk e konsideronin të mundshëm një skenar me origjinë laboratorike.
Shkencëtarët shprehnin privatisht më shumë pasiguri
Sipas dokumenteve të publikuara nga komisioni, diskutimet private ishin më pak përfundimtare se formulimet e përdorura në artikullin shkencor.
Në një prej vlerësimeve të brendshme, Andersen i caktonte një probabilitet prej 30% skenarit të origjinës laboratorike. Holmes e vlerësonte fillimisht këtë mundësi në 20%, përpara se ta ulte në 10%.
Këto përqindje nuk përbëjnë prova se virusi doli nga një laborator. Ato tregojnë se autorët vazhdonin të shqyrtonin disa skenarë dhe se niveli i tyre i sigurisë ndryshonte ndërsa analizoheshin informacione të reja.
Në një komunikim të qershorit 2020, Andersen shprehte shqetësimin se nuk ekzistonin prova përfundimtare për asnjërën hipotezë. Ai pranonte se mundësia e një ndërhyrjeje laboratorike nuk mund të përjashtohej plotësisht dhe se kishte më pak besim te disa prej formulimeve të forta të mëparshme.
Diskutimet përqendroheshin edhe te vendi i ndarjes së furinës, një tipar gjenetik i virusit që ka qenë pjesë e debatit shkencor mbi origjinën e tij. Prania e këtij elementi nuk provon ndërhyrje laboratorike dhe mund të shpjegohet edhe nëpërmjet proceseve natyrore të evolucionit viral.
Kontakte me NIH-in dhe komunitetin e inteligjencës
Mesazhet tregojnë se disa prej studiuesve kishin komunikuar me drejtues të Institutit Kombëtar të Shëndetit dhe me përfaqësues të komunitetit amerikan të inteligjencës.
Vetë ekzistenca e këtyre kontakteve nuk provon koordinim për të fshehur origjinën e virusit. Në fillim të pandemisë, institucionet shëndetësore, shkencore dhe të sigurisë po shkëmbenin informacione për të vlerësuar shkaqet e shpërthimit dhe rreziqet e mundshme.
Dokumentet tregojnë gjithashtu diskutime rreth virologut Ralph Baric dhe dyshimet e autorëve se ai mund të kishte ndarë me gazetarët të dhëna nga procesi konfidencial i rishikimit shkencor. Këto dyshime të shprehura në biseda private nuk janë në vetvete provë se Baric ishte burimi i informacionit.
Rand Paul akuzon autorët për mungesë transparence
Senatori Rand Paul pretendon se dokumentet zbulojnë një hendek ndërmjet dyshimeve të shprehura privatisht dhe sigurisë së përcjellë publikisht nga autorët.
Sipas tij, publiku duhet të informohej më qartë për pasiguritë që ekzistonin dhe për mundësinë e një incidenti laboratorik. Paul ka kërkuar gjithashtu rishikimin e financimeve publike për studiuesit që, sipas tij, nuk kanë qenë transparentë.
Materialet janë publikuar nga shumica republikane e komisionit dhe shoqërohen me interpretimin politik të senatorit. Ato dokumentojnë një debat të brendshëm shkencor, por nuk përcaktojnë origjinën e SARS-CoV-2 dhe nuk provojnë vetë se pandemia nisi nga një laborator.
OBSH: Provat favorizojnë kalimin natyror, por hetimi nuk ka përfunduar
Grupi këshillues shkencor i Organizatës Botërore të Shëndetësisë raportoi në vitin 2025 se pesha e provave të disponueshme favorizon kalimin e virusit nga kafshët te njerëzit, drejtpërdrejt ose përmes një organizmi ndërmjetës.
Megjithatë, OBSH deklaroi se nuk kishte të dhëna të mjaftueshme për të vlerësuar plotësisht mundësinë e një incidenti laboratorik. Organizata ka kërkuar nga Kina informacione të tjera mbi rastet e hershme, kafshët e tregtuara në Wuhan dhe kushtet e biosigurisë në laboratorët e qytetit.
Për rrjedhojë, origjina e COVID-19 mbetet e pazgjidhur përfundimisht. Mesazhet e reja nuk e zgjidhin këtë debat, por ngrenë pyetje të rëndësishme për transparencën, komunikimin e pasigurisë dhe mënyrën se si përfundimet shkencore u paraqitën para publikut gjatë një krize globale.
Burimi: OBSH https://www.who.int/news/item/27-06-2025-who-scientific-advisory-group-issues-report-on-origins-of-covid-19