Prej dy javësh Elbasani është kthyer në kryefjalë e të gjitha lajmeve të ditës. Tre krime që kanë lidhje mes tyre rikthyen jo vetëm pasigurinë, por edhe një gjallërim të bandave, duke e lënë këtë qytet të Shqipërisë së Mesme në kryeqendrën e krimit të organizuar.
Në hartë pas Elbasanit janë Shkodra, Tirana e Vlora. Por jo më pak Durrësi dhe Fieri. Vrasjet e shkurtit të vitit 2016 treguan se qyteti i Elbasanit vazhdon të mbetet një pikë e nxehtë ku aktiviteti i krimit të organizuar vazhdon të jetë prezent edhe pas shkatërrimit të dy bandave famëkeqe të “Mandelës” dhe “Tan Kateshit”.
Një trend i rrezikshëm që po vërehet në këtë qytet është se format organizative të grupeve kriminale në qytet po imitohen nga grupe të rinjsh në zonat rurale përreth. Duke pasur parasysh situatën ekonomike dhe edukimin në rrethina, rrezikohet zhvendosje e organizatave kriminale me struktura hierarkike në zonat rurale.
Duke filluar nga viti 2003, strukturat e organizuara kriminale në vend filluan të sofistikohen në përgjigje të forcimit gradual të institucioneve shtetërore. Disa tregues të sofistikimit janë diversifikimi i veprimtarive të paligjshme në të cilat ata përfshihen, përshtatja e trajtave horizontale në formën e rrjeteve kriminale, përdorimi gjithmonë e më tepër i një gjuhe të koduar, përdorimi i numrave celularë të posaçëm, të cilët aktivizohen vetëm për kryerjen e trafiqeve si dhe përdorimi i korrierëve të ndryshëm.
Më vonë, nga viti 2008 e më pas vihet re se grupet shqiptare forcuan ndjeshëm pozitat e tyre në rrjetet ndërkombëtare të trafikut, sidomos atë të narkotikëve. Shihet se në rrjetet e trafikimit përfshihen role që nuk konstatoheshin përpara vitit 2003, siç është rasti i garantuesit apo dhe financuesit.
Një tjetër karakteristikë që shfaqet është përdorimi nga krimi i organizuar i bizneseve të ligjshme si një “fasadë” mbrojtëse për të fshehur dhe maskuar trafikimin e kokainës dhe drogave të tjera.
Në periudhën 2005-2015 një ndër format më të përhapura të trafikut të kanabisit ka qenë transporti me peshkarexhë deri në det të hapur. Sasi të konsiderueshme kanabisi janë transportuar gjithashtu përmes rrugëve ajrore, ku raste të ndryshme të përdorimit të avionëve të lehtë sportivë janë dokumentuar edhe në media.
Një tendencë tjetër që shkon drejt sofistikimit është kalimi nga faza kur grupet kriminale godasin institucionet shtetërore në fazën kur ato krijojnë lidhje të forta me segmente shtetërore duke ndikuar qoftë në politikën lokale, por dhe atë qendrore.
Një aspekt tjetër evident i sofistikimit të organizatave kriminale është integrimi i të ardhurave kriminale në biznese të ligjshme dhe përfshirja e tyre në politikë-bërje. Financimi i zgjedhjeve nga të ardhura prej veprimtarive të paligjshme apo të dyshimta meriton vëmendjen serioze të aktorëve politikë, institucioneve ligjzbatuese dhe shoqërisë shqiptare.
Në qytetin e Tiranës aktualisht mendohet të veprojnë të paktën 3 organizata kriminale shumë të fuqishme të strukturuara, të cilat kanë një shtrirje kohore të aktivitetit kriminal të hershëm dhe të cilat kanë arritur t’i rezistojnë kohës për shkak të sofistikimit dhe lidhjeve të tyre me biznesin dhe segmente të korruptuara të shtetit.