Projektligji i ri për mbrojtjen civile sjell një riorganizim të sistemit kombëtar të emergjencave, duke zgjeruar kompetencat e Agjencisë Kombëtare të Mbrojtjes Civile dhe duke vendosur detyrime të reja për bashkitë, institucionet publike dhe subjektet private.
Një sistem i ri kombëtar i menaxhimit të emergjencave, më shumë kompetenca për Agjencinë Kombëtare të Mbrojtjes Civile (AKMC), përgjegjësi të shtuara për bashkitë dhe një regjim më i strukturuar inspektimesh janë disa nga ndryshimet kryesore që parashikon projektligji për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 45/2019 “Për mbrojtjen civile”.
Projektligji synon të riorganizojë mënyrën se si institucionet shtetërore dhe strukturat vendore përgatiten, reagojnë dhe menaxhojnë fatkeqësitë dhe emergjencat civile.
Një sistem i ri kombëtar për menaxhimin e emergjencave
Ndryshimet e propozuara e përcaktojnë mbrojtjen civile si një sistem kombëtar, i organizuar në nivel bashkie, qarku dhe kombëtar.
Sipas projektligjit, sistemi përfshin institucionet dhe strukturat qendrore e vendore të mbrojtjes civile, si dhe strukturat operacionale.
Në të njëjtën kohë, parashikohet krijimi i Sistemit Kombëtar të Menaxhimit të Emergjencave Civile, i cili do të përcaktojë përgjegjësitë, rolet dhe funksionet e institucioneve, si dhe procedurat për menaxhimin e kapaciteteve, komandimin, koordinimin, komunikimin dhe menaxhimin e informacionit gjatë emergjencave.
Ky sistem do të miratohet me vendim të Këshillit të Ministrave.
AKMC-së i shtohen kompetencat e kontrollit dhe koordinimit
Një nga ndryshimet më të rëndësishme lidhet me Agjencinë Kombëtare të Mbrojtjes Civile.
AKMC përcaktohet si institucioni që përgjigjet për zvogëlimin e riskut nga fatkeqësitë dhe mbrojtjen civile në të gjithë territorin e vendit. Përveç funksionit koordinues dhe drejtues, projektligji i jep agjencisë edhe autoritet mbikëqyrës dhe kontrollues.
AKMC do të ketë të drejtë të kërkojë informacion nga institucionet e administratës shtetërore, njësitë e vetëqeverisjes vendore dhe subjektet private, si dhe të kryejë inspektime për zbatimin e dispozitave të ligjit.
Në kompetencat e reja përfshihet edhe koordinimi i ndërhyrjeve për rehabilitimin dhe rindërtimin e infrastrukturës kritike të dëmtuar nga fatkeqësitë natyrore.
AKMC parashikohet gjithashtu të mund të lidhë marrëveshje me operatorë ekonomikë për rehabilitimin dhe rindërtimin e kësaj infrastrukture, ndërsa do të shërbejë si organ qendror blerës për sigurimin e kapaciteteve logjistike dhe për ndërhyrjet e parashikuara nga ligji.
Katër nivele të reja organizimi dhe qendra rajonale
Projektligji parashikon që AKMC të organizohet si drejtori e përgjithshme në nivel qendror, ndërsa në nivel rajonal të funksionojë përmes Qendrave Rajonale të Mbrojtjes Civile (QRMC).
Qendrat do të kenë rol në koordinimin dhe monitorimin e strukturave vendore, përgatitjen për emergjencat, sistemet e njoftimit të hershëm dhe trajnimin e personelit në rajonet përkatëse.
Në këtë mënyrë, projektligji synon të krijojë një lidhje më të strukturuar mes nivelit qendror dhe atij vendor në menaxhimin e emergjencave.
Bashkitë marrin detyra të reja dhe afate dyvjeçare
Projektligji e përcakton qartë se bashkitë kanë rol dhe përgjegjësi parësore në zvogëlimin e riskut dhe realizimin e mbrojtjes civile në territorin e tyre.
Brenda dy viteve nga hyrja në fuqi e ligjit, bashkitë duhet të kryejnë vlerësimin e risqeve në territorin e tyre dhe të hartojnë dokumentin përkatës.
Po brenda të njëjtit afat, ato duhet të krijojnë bazën e të dhënave për humbjet nga fatkeqësitë, ta mirëmbajnë dhe përditësojnë atë dhe të shkëmbejnë informacion me prefektin e qarkut dhe AKMC-në.
Detyrimet nuk ndalen këtu. Bashkitë duhet të hartojnë dhe përditësojnë planet vendore për emergjencat civile, të garantojnë sistemet e monitorimit dhe paralajmërimit të hershëm, të organizojnë trajnime dhe stërvitje, si dhe të kryejnë investime parandaluese, mbrojtëse dhe rehabilituese.
Ato do të kenë gjithashtu përgjegjësi për gatishmërinë e sistemeve të mbrojtjes nga zjarri, rrugëve rurale, vendeve të strehimit, rezervave ushqimore, infrastrukturës së ujitjes dhe kullimit, si dhe digave dhe rezervuarëve që administrojnë.
Më shumë vëmendje te infrastruktura kritike
Një nga elementet e reja të projektligjit është përfshirja më e drejtpërdrejtë e infrastrukturës kritike në përgjegjësitë e sistemit të mbrojtjes civile.
Institucionet dhe strukturat përgjegjëse duhet të planifikojnë dhe koordinojnë ndërhyrjet për rehabilitimin dhe rindërtimin e infrastrukturës kritike të dëmtuar nga fatkeqësitë, duke u mbështetur edhe në konceptin “rindërto më mirë”.
Projektligji i jep AKMC-së rol të rëndësishëm në koordinimin e këtyre ndërhyrjeve, nga sigurimi i kapaciteteve deri te monitorimi i punimeve rehabilituese dhe riparuese.
112 bëhet pjesë e sistemit të integruar të emergjencave
Ndryshime parashikohen edhe për numrin e unifikuar të thirrjeve emergjente 112.
Projektligji përcakton se 112 do të shërbejë për komunikimin dhe njoftimin e situatave emergjente në të gjithë territorin dhe për aktivizimin e shërbimeve kombëtare të emergjencës.
Sistemi parashikohet të sigurojë paralajmërimin e hershëm, njoftimin, alarmin, informimin, koordinimin dhe aktivizimin e strukturave operacionale në rast aksidentesh, incidentesh dhe emergjencash.
Administrimi dhe funksionimi i këtij sistemi do t’i ngarkohet AKMC-së.
Inspektime të programuara dhe jashtë programit
Projektligji forcon edhe mekanizmin e kontrollit.
AKMC do të mund të kryejë inspektime të programuara dhe inspektime jashtë programit pranë institucioneve shtetërore, strukturave publike dhe subjekteve private.
Inspektimi jashtë programit mund të autorizohet në rastet kur ka ndodhur një ngjarje apo incident, gjatë krizave dhe emergjencave, pas një denoncimi apo informacioni, si dhe kur ekzistojnë të dhëna ose indicie konkrete që justifikojnë kontrollin.
Në inspektime do të shqyrtohet, ndër të tjera, zbatimi i masave parandaluese, planet e emergjencave, planifikimi i fondeve për masat parandaluese dhe rehabilituese, sistemet e paralajmërimit të hershëm dhe bazat e të dhënave për humbjet nga fatkeqësitë.
Gjobat shkojnë deri në 1 milionë lekë
Projektligji parashikon edhe forcim të përgjegjësisë administrative.
Shkeljet e përcaktuara në ligj, kur kryhen nga titullarë institucionesh shtetërore apo subjekte private, do të përbëjnë kundërvajtje administrative dhe do të dënohen me gjobë nga 500 mijë deri në 1 milion lekë.
Kjo e zhvendos fokusin e sistemit nga reagimi pas një fatkeqësie drejt një modeli që kërkon më shumë parandalim, planifikim, monitorim dhe përgjegjshmëri institucionale.
Trajnime të detyrueshme dhe module të certifikuara
Një tjetër risi është krijimi i Moduleve të Përhershme të Emergjencave Civile, si kapacitete të trajnuara dhe të certifikuara në përputhje me kriteret e Mekanizmit Evropian të Mbrojtjes Civile.
Ndërkohë, Qendra Kombëtare e Trajnimeve për Mbrojtjen Civile do të ketë përgjegjësi për formimin profesional dhe trajnimin e vazhdueshëm të strukturave shtetërore, vullnetarëve dhe subjekteve private.
Projektligji parashikon edhe mundësinë që strukturat operacionale shqiptare të angazhohen në misione asistence jashtë territorit të vendit, në kuadër të Mekanizmit Evropian të Mbrojtjes Civile dhe marrëveshjeve ndërkombëtare.