Nga Jacques Attali* – Në këtë botë kaotike, të çmendur, të dhunshme dhe të pasigurtë, ku një numër i pabesueshëm parametrash ndërhyjnë për të krijuar një situatë vazhdimisht fluide dhe të pasigurtë, shumica e njerëzve kanë hequr dorë nga parashikimi i çdo gjëje.
Në veçanti, është shumë e vështirë të parshikosh rezultatin përfundimtar të demonstratave në vende të ndryshme si Franca, Algjeria, apo Venezuela.
Së pari, e para e këtyre vendeve, Franca, është një demokraci. Ndonëse Franca ka shumë mangësi, është një demokraci; ndërsa dy vendet e tjera, Algjeria dhe Venezuale, nuk janë. Prandaj, kjo duhet të çojë në rezultate rrënjësisht të ndryshme: në demokraci, qëllimi i një demonstrimi nuk është domosdoshmërisht të përmbysë një qeveri.
Në Francë, zgjidhjet për sondazhet janë para së gjithash, sondazhet, në datat e caktuara për këtë. Dhe është në dorën e qeverisë franceze për të krijuar kushtet për tu përgatitur për rezultatet e “debatit të madh”. Ajo nuk duhet bërë me frikën e zhgënjimit, sepse e dimë paraprakisht se çfarë do të jenë reagimet pavarësisht vendimit që do të jepet: disa do të duartrokasin, të tjerë do të mendojnë se nuk është bërë mjaftueshëm dhe të tjerë që do të thotën se vetëm zgjedhjet e reja presidenciale apo ndryshimi i Kushtetutës do të kënaqëo oreksin e tyre për pushtet. E gjitha kjo tashmë është e shkruar dhe nuk duhet të ndikojë në gatishmërinë e një qeverie legjitime për të zbatuar politikat për të cilat është zgjedhur.
Më lejoni të jemi i qartë: disa aspekte të programit të kësaj qeverie nuk më përshtaten. Në mendimin tim, politikat e saj kanë mangësi të komponentëve të drejtësisë sociale dhe mjedisit. Por, megjithatë, kjo qeveri është zgjedhur në mënyrë të ligjshme; është emëruar të implementojë politikat e saj. Dhe nëse mund të bëjë rregullime për t’iu përgjigjur zemërimit që është shprehur në muajt e fundit, do të ishte edhe më mirë.
Në kontrast, në diktaturë, rrugët mund dhe duhet të përmbysin regjimin dhe të imponojnë demokraci. Duhet, por shumë rrallë ndodh.
Para së gjithash, duhet të kujtojmë, se në disa raste, nuk kanë qenë rrugët që kanë rrëzuar një diktaturë: nuk ishin rrugët që i dhanë fund Bashkimit Sovjetik, por vendimet e Gorbaçovit. Nuk ishin rrugët që i dhanë fund diktaturës së Hitlerit, por forcat aleate në atë kohë.
Gjithashtu duhet të kujtojmë se kur rrugët, apo ushtritë e huaja i japin fund një diktature, mund të çojë në një situatë më të përkeqësuar, siç ishte rasti i Egjiptit, Irakut apo Libisë. Dhe më parë, në Europën Lindore, kur Stalini zëvendësoi Hitlerin atje.
Në tërësi, nëse demonstratat janë në demokraci apo diktaturë, rezultati është më i mirë se ata që kanë pushtetin, apo ata që marrin pushtetin, kanë ide të qartë, realiste dhe demokratite të nevojave se çfarë duhet bërë për t’iu përgjigjur zemërimit të popullit të tyre, duke respektuar pikëpamjet e pakicës.
Dhe shumë revolucione kanë dështuar për këtë, pasi ambicia e vetme ka qenë rrëzmi i tiranit. Prandaj është urgjente, kudo ku ka zemërim (dhe vetëm disa vende përjashtohen) për të përgatitur një përgjigje demokratike, koherente dhe gjithëpërfshirëse ndaj këtyre zemërimeve, pa harruar sfidat afatgjata, të cilat janë shumë rrallë objekt i demonstratave. Ne do t’i shqyrtojmë seriozisht sfidat që kanë të bëjnë me klimën kur demonstratat e mëdha padisin kompani që ndotin, sindikatat që injorojnë një ndotje të tillë dhe qeveritë që nuk kujdesen për këtë. Për më tepër, do të adresohet kur ata që aspirojnë të qeverisin të bëjnë kështu në emër të brezave të ardhshëm. Ne jemi ende shumë larg kësaj.
*Jacques Attali është një teoricien, shkrimtar, këshilltar politik, ekonomik dhe social i Francës, i cili shërbeu si këshilltar i Presidentit François Hollande.