Tërmetet që ndodhin në një thellësi të cekët, ka të ngjarë të jenë më vdekjeprurësit këtë dekadë. Këtë fakt e kanë bërë me dije shkencëtarët sizmologë, sipas të cilëve, një i tillë konsiderohet edhe ai që goditi Turqinë dhe Sirinë, me magnitudë 7.7 i shkallës Rihter.
Me epiqendrën e tij 26 km në lindje të qytetit turk të Nurdagi, kishte një thellësi prej rreth 18 km në thyerjen e Anadollit Lindor, që shkonte nga Turqia lindore në atë jug-qendrore. Rrezatoi në drejtim të verilindjes, me një këputje më shumë se 100 km midis pllakave të Anadollit dhe Arabisë.
Tërmetet mund të shkaktohen nga një gamë e gjerë shkaqesh, duke përfshirë madje edhe ato të krijuara nga njeriu, si minierat dhe aktivitetet e tjera nxjerrëse. Ndërsa dëmet e shkaktuara nga këto aktivitete mund të minimizohen, tërmetet natyrore të shkaktuara nga zhvendosjet e papritura në pllakat tektonike të tokës, nuk mund të parandalohen.
Cili është faji i Anadollit Lindor?
Faji i Anadollit Lindor, i cili ishte përgjegjës për katastrofën e së hënës, është një çarje, një lloj ku dy pllaka tektonike rrëshqasin njëra mbi tjetrën horizontalisht. Toka është e ndarë në pjesë të ndryshme, “si një puzzle”. Këto pjesë takohen në linjat e prishjes, ku pllakat zakonisht bluhen me njëra-tjetrën ngadalë. Por sapo të krijohet mjaft tension, ata mund të kalojnë shpejt njëri-tjetrin, duke çliruar një sasi të madhe energjie. Në këtë rast, njëra pjatë u zhvendos në perëndim ndërsa tjetra u zhvendos në lindje – duke u përplasur me njëra-tjetrën për të krijuar tërmetin.
Sa i fortë ishte ky tërmet?
Mesatarisht, më pak se 20 tërmete mbi 7.0 ballë bien çdo vit në mbarë botën, duke e bërë ngjarjen e së hënës tepër të rëndë. Sipas Shërbimit Gjeologjik të SHBA-së, vetëm tre tërmete janë regjistruar mbi 6.0 të shkallës Rihter që nga viti 1970. Por në 1822, një tërmet 7.0 goditi rajonin, duke vrarë rreth 20,000 njerëz. Krahasuar me tërmetin 6.2 që goditi Italinë qendrore në vitin 2016 dhe vrau rreth 300 njerëz, tërmeti Turqi-Siri lëshoi 250 herë më shumë energji, sipas Joanna Faure Walker, drejtuese e Institutit të Kolegjit Universitar të Londrës për Reduktimin e Rrezikut dhe Fatkeqësive.
Thellësi e cekët
Thyerja fillestare për tërmetin Turqi-Siri filloi në një thellësi relativisht të cekët. Tërmeti ishte i fuqishëm veçanërisht për një tërmet që goditi në tokë. “Në mënyrë tipike, tërmete shumë të forta ndodhin nën ujë”, tha Margarita Segou, një sizmologe në Shërbimin Gjeologjik Britanik.
Sa do të zgjasin pasgoditjet?
Njëmbëdhjetë minuta pas tërmetit fillestar, rajoni u godit nga një pasgoditje me magnitudë 6.7 ballë. Një tërmet me magnitudë 7.5 ka ardhur disa orë më vonë, i ndjekur nga një tjetër goditje me magnitudë 6.0 pasdite. Shkencëtarët presin që këto pasgoditje të vazhdojnë për një kohë pasi aktiviteti sizmik po përhapet tani në vendet fqinje. Kujtojmë se, pas ngjarjes vdekjeprurëse të vitit 1822, pasgoditjet vazhduan edhe vitin e pasardhës.
Rajoni sizmikisht aktiv
Pothuajse e gjithë Turqia është një zonë aktive sizmike dhe kjo nuk është diçka e re për vendin. Turqia u godit nga një tjetër tërmet i madh në janar 2020 – një magnitudë 6.7 që shkaktoi dëme të konsiderueshme në pjesën lindore të vendit. Në vitin 1999, një tërmet me magnitudë 7.4 goditi afër Stambollit dhe vrau rreth 18,000 njerëz.
Pse numri përfundimtar i të vdekurve mund të rritet
Tërmetet me magnitudë të barabartë në zona të ngjashme të populluara kanë vrarë mijëra njerëz. Tërmeti i Nepalit me magnitudë 7.8 në vitin 2015 mori gati 9,000 jetë njerëzish. Nga ana tjetër, moti i ftohtë i dimrit do të thotë se njerëzit e bllokuar nën rrënoja kanë më pak shanse për të mbijetuar.
