Mungesat e ilaçeve në të gjithë Bashkimin Evropian është rritur ndjeshëm dhe ka arritur nivele rekord gjatë viteve 2023 dhe 2024, sipas një raporti të publikuar të mërkurën nga Gjykata Evropiane e Auditorëve (ECA).
Sipas raportit, mungesa e një kuadri të përbashkët për trajtimin e krizave dhe zbatimin e detyrimeve nga shtetet anëtare po e përkeqëson situatën.
“Mungesa e ilaçeve është një problem i vazhdueshëm në të gjithë BE-në dhe mbetet një dhimbje koke kronike për Unionin. Ato janë rritur në frekuencë dhe ashpërsi, duke arritur nivele rekord në 2023 dhe 2024,” deklaroi Klaus-Heiner Lehne nga ECA gjatë prezantimit të raportit.
Ai theksoi se kjo përbën një sfidë serioze për pacientët, sistemet shëndetësore dhe strategjinë e BE-së për furnizimin me barna.
Midis viteve 2022 dhe tetorit 2024, autoritetet kombëtare raportuan 136 mungesa kritike në Agjencinë Evropiane të Barnave (EMA), ndërsa vetëm në mars 2024 mungonin 34 ilaçe, 16 prej të cilave ishin përfshirë në listën e barnave thelbësore të Komisionit Evropian.
Sipas raportit, mungesat janë rezultat i faktorëve të ndryshëm si probleme në prodhim, rritje të kërkesës, apo tërheqje të ilaçeve nga tregu nga vetë prodhuesit.
Barnat që mungojnë përfshijnë produkte të domosdoshme, si trombolitikët (të përdorur për trajtimin e goditjeve në zemër dhe tru), amoksicilina dhe antidotët ndaj helmimit me cianur.
Gjykata Evropiane e Auditorëve theksoi se ky problem nuk mund të zgjidhet në nivel kombëtar dhe kritikoi dështimin e BE-së për të vepruar në mënyrë të bashkërenduar. Një ndër pengesat kryesore është fragmentimi i të dhënave mes shteteve anëtare, duke përfshirë mungesat, stokun dhe miratimet për ilaçet.
Shembull i kësaj është se në Belgjikë, prodhuesit mund të njoftojnë mungesën e një ilaçi në ditën kur bëhet i padisponueshëm, ndërsa në Holandë njoftimi duhet të bëhet të paktën dy muaj përpara nëse pritet që ilaçi të mungojë për më shumë se dy javë.
“Njoftimet shpesh vonohen ose mungojnë plotësisht,” theksoi Lehne.
Bashkimi Evropian ka ndërmarrë disa hapa si krijimi i një liste të barnave kritike dhe Akti për Barnat Kritike, por sipas auditorëve, këto nisma nuk kanë mekanizma zbatues si sanksione për mosrespektim.
“Mund të koordinohesh vetëm nëse ke të dhëna të sakta. Dhe shumë shtete anëtare as që prodhojnë të dhëna,” tha Matthias Blaas nga ECA.
Raporti vëren se propozimet aktuale janë një hap i parë pozitiv, por veprimi i BE-së deri më tani mbetet i pamjaftueshëm. Ligji i ri farmaceutik, që po diskutohet aktualisht në Këshillin e Ministrave të Shëndetësisë të BE-së, mund të imponojë detyrime më të forta për prodhuesit në raportimin dhe transparencën e zinxhirëve të furnizimit.
“Vetëm kur këto propozime të miratohen dhe zbatohen, dhe të kenë mbështetjen e duhur financiare, do të mund të shohim efektet reale. Kjo do të kërkojë vite,” paralajmëroi Blaas.
Në reagim ndaj raportit, një zëdhënës i Komisionit Evropian deklaroi: “Vërejmë se Gjykata bën thirrje për një kuadër më të fortë dhe më efektiv të BE-së për të parandaluar mungesat. Ne jemi të bindur se propozimet tona të fundit do të bëjnë një ndryshim të rëndësishëm dhe do të adresojnë shumë nga sfidat e identifikuara.”